ذو الراسین: ملاک وحدت و تعدد

فقها بر پایۀ روایتی که از امیرمؤمنان علیه السّلام دربارۀ ارث ذوالرأسین رسیده، گفته‌اند: اگر در حال خواب با بیدار کردن یکی، دیگری هم بیدار شود، یک نفر به شمار می‌روند، امّا اگر بیداری یکی تأثیری در بیداری دیگری نداشته باشد، دو نفر خواهند بود. برخی، شهادت را در ملاک یاد شده ملحق به ارث دانسته و در تکالیف، مانند وضو گرفتن، غسل کردن و نماز خواندن قائل به تعدد، و در نکاح قائل به اتحاد شده‌اند و نیز گفته‌اند: درصورت ارتکاب جنایت توسط یکی، هیچ یک قصاص نمی‌شود. برخی نیز ملاک یاد شده را در همۀ موارد معتبر دانسته‌اند. ۲. ۲ - تعبدی بودن یا نبودن ملاک در اینکه ملاک ذکر شده تعبّدی است یا یکی از نشانه‌ها، و ممکن است با نشانه‌های دیگری- همچون برخورداری از ارادۀ واحد یا متضاد، اتحاد در میزان هوش و حافظه و اختلاف در آن- حکم به وحدت یا تعدد کرد، اختلاف است. ظاهر کلمات فقها تعبدی بودن آن است؛ هرچند برخی به تعدّی از نشانۀ یاد شده به دیگر امارات ، تصریح کرده‌اند. بنابر قول به تسرّی ، در صورت تعارض نشانه‌ها با یکدیگر، به تصریح برخی، برای حکم به اتحاد یا تعدّد به قرعه رجوع می‌شود. منبع: قواعد الاحکام، ج۳، ص۳۹۲ · جواهر الکلام، ج۳۹، ص۲۹۸ · العناوین الفقهیه، ج۱، ص۵۶ · جواهر الکلام، ج۳۹، ص۲۹۸-۲۹۹