رابطه امامت و وحدت اسلامی: بحث علمی در زمینه‌سازی وحدت

بزرگ‌ترین اختلاف بین امت اسلامی، مسئله امامت و رهبری است. » لذا هر مسلمانی وظیفه دارد که در راه وحدت مسلمانان بکوشد ولی این دان معنا نیست که دست از بحث علمیِ خالی از هر گونه تعصّب و عناد بر دارد، زیرا این بحث‌ها به طور قطع در وحدت صفوف مسلمان اثر دارد. هنگامی که هر کدام از فرقه‌های مسلمانان، پی به عقاید واقعی فرقه دیگر برده و بداند که او نیز عقائدش مستند به عقل و قرآن و سنت است. کینه و دشمنی نسبت به یکدگر کمتر می‌شود. بخش مهمّ کینه‌ها و دشمنی‌ها به این خاطر است که مسلمانان از عقاید یکدیگر بی‌خبر و یا بدون دلیل می‌دانند. اگر شیعه را جهت اعتقاد به بدا متهم به کفر می‌کنند، تقیه را به نفاق نسبت می‌دهند، به خاطر آن است که از حقیقت این اعتقاد و عمل ناآگاه‌اند، که بخشی از آن به کوتاهی ما در عرضه نمودن عقاید خودمان باز می‌گردد. مسئله امامت نیز از این موضوع مستثنا نیست اگر اهل سنت اعتقاد شیعه امامیه را در مسئله امامت و شرایط آن غلوّ می‌دانند، به جهت آن است که ما به طور علمی و صحیح آن را معرفی نکرده‌ایم، و هر جا که خوب عمل کردیم تا حدود زیادی موفق بوده‌ایم و زمینه ساز وحدت مسلمانان شده‌ایم. ». او فتوا به جواز تعبد به مذهب شیعه امامیه را صادر کرده است. شک ندارم که فتوای او اساس محکمی دارد، که اعتقاد من نیز همان است. . عمل او در حقیقت تکذیب خیالاتی است که مستشرقین در سر می‌پروراندند، آنان دراین خیال بودند که کینه‌ها و اختلافاتی که بین مسلمانان است بالاخره روزی امت اسلامی را از هم پاشیده قبل از آن که به وحدت برسند و تحت لوای واحد درآیند، آنان را نابود خواهد کرد. ولی این فتوا در نظر من شروع راه و اولین کار است. در میان آنان از قدیم و جدید فقیهانی بزرگ و علمایی در هر علم و فنّ دیده می‌شود. آنان تفکّری عمیق داشته و اطلاعاتی وسیع دارند. هر چه می‌گویند به خصوص قرآن یا احادیث منسوب به پیامبر (صلّی‌الله‌علیه‌وآله) تمسک می‌کنند. تاریخ بهترین شاهد است بر خدمات فراوانی که شیعه در میدان‌های دفاع از عقیده اسلامی داشته است. ». تشیع اولین مذهب اسلامی است که عنایت خاصی به منقول و معقول داشته است و در میان مذاهب اسلامی توانسته است راهی را انتخاب کند که دارای افق گسترده‌ای است. و اگر نبود امتیازی که شیعه در جمع بین معقول و منقول پیدا کرده هرگز نمی‌توانست به روح تجدد در اجتهاد رسیده خود را با شرائط زمان و مکان وفق دهد به حدّی که با روح شریعت اسلامی منافات نداشته باشد. این روش بد سبب شکاف عظیم بین فرقه‌های اسلامی شده است. و از این رهگذر نیز علم و علمای اسلامی از معارف بزرگان این فرقه محروف گشته‌اند، همان‌گونه که از آرای نمونه و ثمرات ذوق‌های آنان محروم بوده‌اند و در حقیقت خساراتی که از این رهگذر بر عالم علم و دانش رسیده، بیشتر است از خساراتی که توسط این خرافات به شیعه و تشیع وارد شده است، خرافاتی که در حقیقت، ساحت شیعه از آن مبرّا است. چرا بعد از وفات رسول اعظم، بین مسلمین اختلاف شد و در نتیجه بنی‌هاشم از حقّ خود محروم شدند؟ و نیز سزاوار است که از عوامل انحطاط و انحلال مسلمانان سخن به میان آید، چه شد که مسلمانان به این وضع امروز مبتلا شده‌اند؟ آیا ممکن است آنچه از مسلمانان رفته با رجوع به تاریخ اصیل و اعتماد بر آن، باز گرداند؟». مردم نیز این احکام را دست به دست کرده وبدون آن که از صحت و فساد آن سؤال کنند، شیعه را به آنها متهم می‌نمایند. از جمله عواملی که منجرّ به بی‌انصافی آنان نسبت به شیعه شد، جهلی است که ناشی از بی‌اطلاعی آنان نسبت به مصادر شیعه است ودر آن اتهامات تنها به کتاب‌های دشمنان شیعه مراجعه نموده‌اند.». ۴. ۲ - اعتراف به حقّ طرح مباحث علمی محض و عاری از تعصّب و جدال غیر احسن و تالیف در آنها، نه تنها منجرّ به تمایل برخی از شخصیت‌های طراز اوّل اهل سنت در اعتراف به جواز تعبّد به مذهب جعفری و قبول شیعه امامیه به عنوان مذهبی که دارای اصول و فروع مستند به عقل و قرآن و حدیث است، شد، بلکه باعث شد که عده‌ای دیگر از بزرگان اهل سنّت مذهب خود را رها کرده، مذهب تشیع را در آغوش بگیرند. و اعتراف کنند که حقّ یکی است و آن در هیچ مذهبی جز تشیع که همان مذهب اهل بیت (علهیم السّلام) است، نیست. مذهب شافعی داشت. هنگام بازگشت به وطن، بزرگان از هر از آن دو دعوت کردند که در مصر باقی مانده و هر کدام تدریس در ازهر را به عهده گرفته و شاگردان را از علوم خود سیراب کنند، ولی نپذیرفته و به شهر خود باز گشتند. با گذشت زمانی نه چندان دور با مطالعه کتاب‌ها به حقانیت شیعه پی برده و هر دو برادر داخل در مذهب تشیع می‌شوند. و برایم تمسک به مذهب حقّ مقدّر فرمود؛ او در عوامل و اسبابی که منجر به تمسک به مذهب اهل بیت (علیهم‌السّلام) شد می‌گوید: اولاً: مشاهده کردم که علم به مذهب شیعه مجزی است و ذمه مکلف را به طور قطع بری می‌کند. بسیاری از علمای اهل سنت - از گذشته و حال - نیز به صحت آن فتوا داده‌اند... . ثانیاً: با دلایل قوی، برهان‌های قطع‌آور و حجت‌های واضع، که مثل خورشید درخشان در وسط روز است، ثابت شد حقانیت مذهب اهل بیت (علیهم‌السّلام) و این که آن مذهب همان مذهبی است که شیعه آن را از اهل بیت (علیهم‌السّلام) اخذ کرده واهل بیت نیز از رسول خدا و او از جبرائیل و او از خداوند جلیل اخذ کرده است... ثالثاً: وحی در خانه آنان نازل شد و اهل خانه از دیگران بهتر می‌دانند که در خانه چیست. لذا بر عاقل مدبّر است که دلیل‌هایی که از اهل بیت (علیهم‌السّلام) رسیده رها نکرده، و نظر بیگانگان را دنبال نکنند. رابعاً: آیات فراوانی در قرآن کریم وارد شده که دعوت به ولایت و مرجعیت دینی آنان نموده است. خامساً: روایات فراوانی از پیامبر اکرم (صلّی‌الله‌علیه‌وآله) نقل شده که ما را به تعبد به مذهب اهل بیت (علیهم‌السّلام) دعوت می‌کند، که بسیاری از آنها را در کتاب الشیعه و حججهم فی التشیع آورده‌ام. او نیز در مقدمه کتابش فی طریقی الی التشیع می‌گوید: «سبب تشیع من گفتاری است از پیامبر اکرم که تمام مذاهب اسلامی بر آن اتفاق نظر دارند. پیامبر (صلّی‌الله‌علیه‌وآله) فرمود: «مثل اهل بیت من همانند کشتی نوح است، هر کسی بر آن سوار شد نجات یافت هر کسی از آن سرپیچی کرد غرق شد». ملاحظه کردم که اگر از اهل بیت (علیهم‌السّلام) پیروی کرده و احکام دینم را از آنان اخذ کنم بدون شک نجات یافته‌ام. اگر آنان را رها کرده و احکام دین خود را از غیر آنان اخذ نمایم، از گمراهان خواهم بود... ». و نیز می‌فرماید: «با تمسک به مذهب جعفری، ضمیر و درونم آرامش یافت. مذهبی که در حقیقت مذهب آل بیت نبوت (علیهم‌السّلام) است، که درود و سلام خدا تا روز قیامت بر آنان باد. به عقیده‌ام از عذاب خداوند متعال با پذیرفتن ولایت آل‌رسول (علیهم‌السّلام) نجات یافته‌ام، زیرا نجات جز با ولایت آنان نیست. و بعد از گذر از ایام طفولیت، به کشورهای غربی مسافرت نمود، تا بتواند از شخصیتهای مختلف علمی بهره مند شود. در مصر، علمای الزهر از او دخواست کردند که در آنجا بماند و طلاب الازهر را از علم فراوان خود بهره مند سازد، ولی قبول نکرد و در عوض سفری که به عراق داشت، با مباحثات فراوان با علمای شیعه امامیه، مذهب تشیع را انتخاب نمود و الآن در دنیا از مروجین تشیع شناخته می‌شود و کتابهایی را نیز در دفاع از این مذهب تالیف نموده است. او در بخشی از کتابش می‌گوید: «شیعه ثابت قدم بوده و صبر کرده و به حقّ تمسک کرده است... و من از هر عالمی تقاضا دارم که با علمای شیعه مجالست کرده و با آنان بحث نماید: که به طور قطع از نزد آنان بیرون نمی‌آید جز آن که به مذهب آنان که همان تشیع است، بصیرت خواهد یافت... آری من جایگزینی برای مذهب سابق خود یافتم و سپاس خداوند را که مرا بر این امر هدایت نمود و اگر هدایت و عنایت او نبود، هرگز بر این امر هدایت نمی‌یافتم. ستایش و سپاس خدایی را سزاست که مرا بر فرقه ناجیه راهنمایی کرد؛ فرقه‌ای که مدتها با زحمت فراوان در پی آن بودم. هیچ شک ندارم هر کس به ولای علی و اهل بیتش تمسک کند به ریسمان محکمی چنگ زده که گسستنی نیست. روایات پیامبر (صلّی‌الله‌علیه‌وآله) در این مورد بسیار است، روایاتی که مورد اجماع مسلمین است. عقل نیز به تنهایی بهترین راهنما برای طالب حق است... ». او بعد از ذکر حدیث « باب مدینه العلم » می‌گوید: «چرا در امور دین و دنیای خود از علی (علیه‌السّلام) تقلید نمی‌کنید، اگر معتقدید که او باب مدینه علم پیامبر (صلّی‌الله‌علیه‌وآله) است؟ آن گاه خطاب به اهل سنت نموده می‌گوید: «ای اهل و عشیره من! شما را به بحث و کوشش از حقّ و رها کردن تعصّب دعوت می‌کنم، ما قربانیان بنی‌امیه و بنی عباسیم ، ما قربانیان تاریخ سیاهیم. قربانی‌های جمود و تحجر فکری هستیم که گذشتگان برای ما به ارث گذاشته‌اند. او کتاب‌هایی در دفاع از تشیع نوشته که برخی از آنها عبارت از: ثم اهتدیت، لاکون مع الصادقین، فاسالوا اهل الذکر، الشیعه هم اهل السنة، اتقوا الله و یا قومنا اجیبوا داعی الله، که زیر چاپ است. ۴.۲. ۴ - صائب عبدالحمید او شخصی عراقی است که با سفر به ایران و تحقیقات فراوان، با عنایات خداوند مذهب اهل سنت را رها و تشیع را انتخاب نموده است. او در بخشی از کتاب خود می‌نویسد: «من اعتراف می‌کنم بر نفس خود که اگر رحمت پرور دگار و توفیقات او مرا شامل نمی‌شد، به طور حتم نفس معاندم مرا به زمین میزد. این امر نزدیک بود وحتی یک بار نیز اتفاق افتاد. ولی خداوند مرا کمک نمود. با اطمینان خاطر به هوش آمدم در حالی که خود را در وسط کشتی نجات می‌یافتم، مشغول به آشامیدن آب گوارا شدم و الآن با تو از سایه‌های بهاری آن گلها سخن می‌گویم. بعد از اطلاع دوستانم از این وضع همگی مرا رها نموده به من جفا کردند. یکی از آنان که از همه داناتر بود به من گفت: آیا می‌دانی که چه کردی؟ او گفت: چرا این گونه ما را رها کردی، و می‌دانی که مردم در حقّ ما حرف‌ها می‌زنند؟ گفتم: من آن چه رسول خدا (صلّی‌الله‌علیه‌وآله) فرموده می‌گویم. ۴.۲. ۵ - عبدالمنعم حسن او نیز از جمله کسانی است که با مطالعات فراوان پی به حقانیت تشیع برده، او مذهب اهل سنت را رها کرده تشیع را انتخاب می‌کند. او از جمله کسانی است که بدون خوف و ترس از کسی، به طور علنی اعتراف به تشیع نموده و مردم را نیز درمصر به آن مذهب دعوت می‌نماید. و من به خوبی می‌دانستم که کوتاه آمدن از عقل یعنی ذوب شدن در پیشینیان و در نتیجه انسان بدون هیچ شخصیتی خواهد بود که واقع را بر او روشن کند... من هرگز چیزی را بدون تحقیبق و دقت نظر نمی‌گویم... عقل گرایی من عامل اساسی و تمایلم به سوی تشیع و خط اهل بیت (علیهم‌السّلام) و اختیار مذهب آنان بود...» ۴.۲. ۶ - سیداحمد سودانی او با مطالعات فراوان در تاریخ و حدیث، به حقانتی مذهب اهل بیت (علیهم‌السّلام) پی برده و با رها کردن مذهب خود، تشیع را انتخاب می‌کند. او در توصیف و وجه نام گذاری کتابش، بنور فاطمه اهتدیت می‌گوید: «هر انسانی در‌اندرون خود نوری را احساس می‌کند که راهنمای به حق است، ولی هواهای نفسانی و پیروی ازگمان بر آن نور پرده می‌اندازد، لذا انسان نیازمند تذکر و بیداری است و فاطمه (علیها السّلام) اصل آن نور است. من آن نور را دائماً در وجود خود احساس می‌کنم...» او نیز درباره نظریه عدالت صحابه می‌گوید: «عدالت صحابه نظریه‌ای است که اهل سنت در مقابل عصمت اهل بیت (علیهم‌السّلام) جعل نمودند، و چقدر بین این دو فرق است. عصمت اهل بیت (علیهم‌السّلام) حقیقتی است قرآنی و پیامبر (صلّی‌الله‌علیه‌وآله) نیز بر آن تاکید دارد و در واقع نیز تحقق پیدا کرده است. اما نظریه عدالت صحابه، مخالف قرآن کریم است. همان گونه که پیامبر (صلّی‌الله‌علیه‌وآله) نیز تصریح به خلاف آن نموده است، بلکه خود صحابه به بدعت‌هایی که در زمان پیامبر (صلّی‌الله‌علیه‌وآله) نیز تصریح بر خلاف آن نموده است، بلکه خود صحابه به بدعت‌هایی که در زمان پیامبر (صلّی‌الله‌علیه‌وآله) و نیز بعد از آن ایجاد کردند، اقرار نمودند. » و نیز می‌فرماید: «من در وجود خود چیزی می‌یابم و احساس می‌کنم، که نمی‌توانم توصیفش کنم. ولی نهایت تعبیری که می‌توانم از آن داشته باشم این که: هر روز احساس می‌کنم که به جهت تمسک به ولای اهل بیت (علیهم‌السّلام) در خود قرب بیشتری به خداوند متعال پیدا کرده‌ام، و هر چه در کلمات آنان بیشتر تدبر می‌کنم معرفت و یقینم به دین بیشتر می‌شود. معتقدم اگر تشیع نبود، از اسلام خبری نبود. و هر گاه در صدد تطبیق و پیاده کردن تعلیمات اهل بیت (علیهم‌السّلام) در خود بر می‌آیم، لذت ایمان و لطافت یقین را در خود احساس می‌کنم. و هنگامی که دعاهای مبارکی را که از طریق اهل بیت (علیهم‌السّلام) رسیده و در هیچ مذهبی یافت نمی‌شود، قرائت می‌کنم، شیرینی مناجات پروردگار را می‌چشم...» ۴.۲. ۷ - دمرداش عقالی او از شخصیت‌های مشهور و بارز مصری است که در شغل وکالت مدت‌هاست فعالیت می‌کند. هنگام تحقیق در یک مسئله فقهی و مقایسه آرا در آن مسئله، فقه و استنباط‌های شیعه امامیه را از دیگر مذاهب فقهی قوی‌تر می‌یابد و همین مسئله فاصله دارد تشیع را در دلش روشن می‌گرداند، تا این که حادثه‌ای عجیب سر نوشت او را به کلی عوض کرده و او را مفتخر به ورود در مذهب تشیع می‌نماید و آن، این بود که: وقتی گروهی از حجّاج ایرانی همراه با حدود بیش از بیست کارتن کتاب اعتقادی وارد عربستان می‌شوند. تمام کتاب‌ها از طرف حکومت مصادره می‌شود. سفیر ایران در زمان شاه ، موضوع را با ملک فیصل در میان می‌گذارد. او نیز به وزارت کشور عربستان می‌نویسد تا به موضع رسیدگی کنند. وزیر کشور دستور می‌دهد که تمام کتابها را بررسی کرده، اگر مشکلی ندارد آن را به صاحبش برگردانند. در آن زمان « دمرداش عقالی » در حجاز به سر می‌برد، از او خواستند که این کتاب‌ها را بررسی کند و در نهایت رای و نظر قانونی خود را بدهد. در مصاحبه‌ای می‌گوید: «... از مهم‌ترین کتاب‌هایی که قرائت کردم کتاب المراجعات بود، که چیزی بر ایمان من نیفزود و تنها بر معلوماتم اضافه شد. تنها حادثه‌ای که مطلب را نهایی کرده و مرا راه ولایت اهل بیت (علیهم‌السّلام) رهنمود ساخت. این بود که: روزی در پیاده رو، رو به روی مغازه یکی از اقوامم نشسته بودم، مغازه‌ای کوچک بود. شنیدیم که آن شخص به یک نفر از نوه‌های خود امر می‌کند که به جای او در مغازه بنشیند، تا نماز عصر را به جای آورد. به خدا سوگند که هرگز چنین نخواهد بود... . هنگامی که از او سؤال شد که آیا الآن که در شهر غربت لبنان به سر می‌بری احساس وحشت و تنهایی نمی‌کنی؟ او در جواب می‌گوید: «به رغم این که عوارض و لوازم تنهایی زیاد و شکننده است، ولی در من هیچ اثری نگذاشته و هرگز آنها را احساس نمی‌کنم؛ جهل من به تشیع عامل این بود که در گذشته در تسنّن باقی بمانم. و امیدوارم که من آخرین کسی نباشم که می‌گویم: «ثم اهتدیت»؛ آنگاه هدایت شدم. «رجوع من به تشیع هیچ ربطی به مسئله سیاسی ندارد که ما را احاطه کرده است. من همانند بقیه مسلمانان افتخار‌ها و پیروزی‌هایی را که مقاومت در جنوب لبنان پدید آورد در خود احساس می‌کنم، که در درجه اول آن را «حزب الله» پدید آورد. ولی این بدان معنا نیست که عامل اساسی در ورود من در تشیع مسائل سیاسی بوده است، بلکه در برگرفتن عقیده اهل بیت (علیهم‌السّلام) از حانب من، در نتیجه پذیرش باطنی من بوده و تحت تاثیر هیچ چیز دیگری نبوده است. راه اهل بیت (علیهم‌السّلام) راه حق است که من به آن تمسک کرده‌ام». «تشیع من عقیدتی است نه سیاسی». و در ما جنب و جوشی دائمی ایجاد کرده، که نصرت و پیروزی را در مقابل خود مشاهده می‌کنیم و فرج او را نزدیک می‌بینیم ان شاء الله و من با او از راه باطن ارتباط دارم و با او نجوا می‌کنم و از او می‌خواهم که ما را در این موقعیت حساس مورد توجه خود قرار دهد». «آزاد مردان عالم خصوصاً مسلمانان با اختلاف مذاهب را نصیحت می‌کنم که قیام حسین (علیه‌السّلام) و نهضت او بر ضد ظلم را سرمشق خود قرار داده و هزگز سکوت بر ظلمی را که آمریکا، شیطان بزرگ و اسرائیل آن غده سرطانی که در کشورهای اسلامی رشد کرده، رو‌اندازد». من در کنفرانس‌ها و جلساتی که در فلسطین تشکیل می‌شود و مرا برای سخنرانی دعوت می‌کنند، در حضور هزاران نفر، تمام کلمات و سخنان خود را بر محور مواقف و سیره اهل بیت پیامبر (صلّی‌الله‌علیه‌وآله) قرار می‌دهم که این سخنان سهم به‌سزایی در تغییر وضع موجود در جامعه فلسطین رابطه با اهل بیت (علیهم‌السّلام) داشته، و این روش را ادامه می‌دهم تا این که مردم قدر آنان را بدانند و با اقتدا به آنان به اذن مشیت خداوند به پیروزی برسند... ». در مصاحبه‌ای که با او انجام گرفته می‌گوید: «به عقیده من تشیع همان اسلام است و اسلام نیز همان تشیع.» او نیز تالیفاتی در دفاع از مذهب تشیع دارد که از آن جمله می‌توان به ازمة الخلافه و الامامة و آثارها المعاصرة اشاره کرد. لازم به ذکر است که حقانیت تشیع باعث گرایش تعداد فراوان از پیروان اهل سنّت و سایر ادیان به این مذهب گردیده و انسانهای پاک نهاد و حقیقت‌گرا؛ پس از درک حقانیّت شیعه، پیرو این مکتب پویا و مقدس می‌شوند. آن‌چه در این مختصر آورده شد، تنها به عنوان نمونه مطرح گردید. منبع: الملل و النحل، ج۱، ص۲۴ · رافعی، اسلامنا، ص۵۹ · فی سبیل الوحده الاسلامیه، ص۶۴ · دفاع عن العقیده و الشریعة، ص۲۵۷ · فی سبیل الوحدة الاسلامیة، ص۶۶ · بک، محمد خضری، تاریخ التشریع الاسلامی · تاریخ المذاهب الاسلامیه، ص۳۹ · مجله رساله الثقلین، شماره ۲، سال اول ۱۴۱۳ هجری، ص۲۵۲ · رضوی، مرتضی، فی سبیل الوحدة الاسلامیة · نظرات فی الکتب الخالدة، ص۳۳ · ج۱، ص۱۳ · الغدیر، ج۴، ص۴ و ۵ · مع رجال الفکر فی القاهره، ص۴۰ · الخدعة، العقل المسلم بین اغلال السلف و اوهام الخلف · المتحّولون، ج۱، ص۱۲۳ · المتحّولون، ج۳، ص۱۲۶ · المتحّولون، ج۳، ص۱۲۷ · المتحّولون، ج۳، ص۸۶ - ۸۷، به نقل از صالح الوردانی · به نقل از روزنامه جمهوری اسلامی، شماره ۶۷۷۱، قسمتی ازسخنرانی ایشان در اهواز · المتحّولون، ج۳، ص۱۱۳ · المتحّولون، ج۳، ص۱۱۷ · المتحولون، ج۱، ص۷۰۹ · المتحولون، ج۱، ص۴۶۲