رابطه نبوت و عصمت: نسبت گناه به معصوم

برای کسانی که با قرآن کریم و سخنان معصومان ـ (علیهم‌السّلام) ـ‌اندک آشنایی دارند، این اشکال مطرح است که اگر پیامبران، معصوم بوده‌اند: اولاً: چرا در قرآن به آنان نسبت گناه داده شده است؟ ثانیاً: چرا پیامبران و امامان معصوم، گاهی خود را گناهکار خوانده و از خدا طلب آمرزش کرده‌اند؟ ۸. ۱ - پاسخ برای پاسخ به این اشکال، باید توجه داشت که گناه، مصادیق و مراتب گوناگونی دارد که با تفکیک آن‌ها از یکدیگر بسیاری از اشتباهات و اشکال‌هایی که درباره عصمت پیامبران و اولیای خدا مطرح شده است، حل خواهد شد.این موارد عبارتند از: ۱.مخالفت با اوامر و نواهی «مولوی» که در محدوده واجب و حرام ـ مانند دروغگویی، دزدی، ترک نماز و روزه واجب و در یک کلمه ترک واجبات، ارتکاب محرمات ـ شکل می‌گیرد.و رایج‌ترین معنای گناه همین مورد است، و دلایل عقلی و نقلی، بر عصمت پیامبران و دیگر معصومان از این گناه دلالت دارد و در هیچ منبع و ماخذی، چنین گناهی به آنان نسبت داده نشده است. ۲.انجام کاری از شخصی که دارای مقام علمی و معنوی فوق العاده‌ای است، ب. ت. ب. مقام ویژة او بهتر است که این گونه کارها از وی صادر نشود، هر چند آن کار در مقایسه با نوع مکلفان، عملی ناشایسته به شمار نمی‌رود.این‌گونه گناه را «ترک اولی» می‌گویند. ۳.اعمال عبادی بندگان، هر چند به طور شایسته انجام شود، باز نسبت به مقام بزرگ خداوند و لطف‌ها و نعمت‌های بی‌شمار او ناچیز و ناقص است و اساساً قابل مقایسه نیست.به همین دلیل، آنان که با عظمت خداوند آشنایی بیشتری دارند، عبادت خود را با نهایت شرمساری به پیشگاه او عرضه می‌کنند و پیوسته به تقصیر خویش اعتراف می‌کنند. بنده همان به که ز تقصیر خویش عذر به درگاه خدای آورد ور نه سزاوار خداوندیش کس نتواند که به جای آورد بنابراین آن چه در مورد پیامبران و اولیای الهی متصور است دو قسم اخیر است، و این دو با مقام عصمت آنان منافات ندارند.یعنی گاهی از پیامبران الهی عملی سرزده است که ب. ت. ب. مقام فوق‌العادة آنان ترک آن بهتر بوده است (ترک اولی). نیز معرفت اولیای الهی و عشق آنان به عبادت خدا در حدی بوده که نمی‌خواستند حتی لحظه‌ای از خدا دور باشند.لیکن از سوی دیگر آن بزرگواران بشر بودند و جنبه بشریت آنان ایجاب می‌کرد که به وظایف مرتبط به آن نیز بپردازند، ولی آنان ب. ت. ب. مقام معنوی فوق‌العاده‌ای که داشتند، اشتغال به آن را با عظمت خداوند ناسازگار دیده و این لحظات را لحظات غفلت و گناه می‌شمردند و لذا با اعتراف به گناه، کوتاهی در بندگی (نه انجام حرام یا ترک واجب) عذر تقصیر خویش را به درگاه حضرت حق بیان می‌نمودند. «ای کسی که جامه‌های هیبت و عظمتت را به دوستانت پوشاندی، و به همین دلیل اولیای تو برای آمرزش خواهی در پیشگاهت به پا خاستند». منبع: سید بن طاووس، اقبال الاعمال، ص۳۵۰