راه تعیین امام: دلایل نظریه اول

۲. ۲ - سیره پیامبر رجوع به سیره پیامبر (صلّی‌الله‌علیه‌و‌آله) بیانگر این نکته است که آن بزرگوار نسبت به سرنوشت مسلمانان حساسیت فراوان نشان می‌داد، و از بیان کوچکترین مطلبی که مایه سعادت و رشد و تعالی آنان بود فروگذار نمی‌کرد. با این حال، چگونه ممکن است پیامبر گرامی‌ (صلّی‌الله‌علیه‌و‌آله) کسی را به عنوان خلیفه خود پس از وفات خود تعیین نکرده باشد؟ ۲. ۴ - برهان رحمت به نص قرآن کریم ، خداوند اظهار رحمت به بندگان را برخود لازم کرده است، چنان‌که می‌فرماید: «کَتَبَ رَبُّکُم عَلی نَفْسِهِ الرَّحْمةَ». ۲. ۵ - برهان هدایت به نص قرآن کریم، هدایت انسان‌ها از شؤون و لوازم ربوبیت الهی است، چنان‌که می‌فرماید: «ان علینا لَلهدی». هدایت‌گری خدا به دو صورت انجام می‌شود: تکوینی و تشریعی. هدایت تکوینی ، هدایت تکوینی ، همان عقل و فطرت است، ‌و هدایت تشریعی عبارت است از: نبوت و امامت . ۲.۵. ۱ - مناظره هشام با عمرو عمرو بن عبید (۸۰ـ۱۴۳) دومین متکلم برجسته معتزله است که پس از واصل بن عطا (۸۰ـ۱۳۱) رهبری معتزله را در علم کلام ب رعهده داشت. وی مجلس موعظه و درس مهمی‌ در مسجد بصره داشت که در زمینه‌های احکام ، عقاید و اخلاق دینی با مخاطبان و شاگردان خود سخن می‌گفت. عمرو گفت: با این که خود می‌بینی من چشم دارم، چرا چنین سؤالی را مطرح می‌کنی؟ هشام گفت: پرسش‌های من از این قبیل است. عمرو گفت: با این که چنین سؤالی احمقانه است، ولی می‌توانی مطرح کنی. هشام: آیا تو چشم داری؟ عمرو: آری. هشام: با آن چه می‌کنی؟ عمرو: رنگ‌ها و افراد را با آن می‌بینم. هشام: آیا تو بینی داری؟ عمرو: آری. هشام: با آن چه کاری انجام می‌دهی؟ عمرو: بوییدنی‌ها را می‌بویم. هشام: آیا تو دهان ( زبان ) داری؟ عمرو: با آن طعم‌ها را می‌چشم. هشام: آیا تو گوش داری؟ عمرو: آری. هشام: با آن چه می‌کنی؟ عمرو: با آن صداها را می‌شنوم. هشام: آیا تو قلب (قوة درک و فهم) داری؟ عمرو: آری. هشام: با آن چه کاری انجام می‌دهی؟ عمرو: کارهایی را که اعضاء و حواس یاد شده من انجام می‌دهند، از یکدیگر تمیز می‌دهم. هشام: آیا داشتن خود آن اعضاء و جوارح برای انجام کارهایشان کافی نیست؟ عمرو: خیر. هشام: چرا کافی نیست. با این که آنها صحیح و سالم می‌باشند؟ عمرو: هرگاه برای جوارح و حواس شک و تردیدی در مورد کار خویش رخ دهد، به قلب رجوع می‌کنند، و این قلب است که شک را برطرف کرده و یقین را جایگزین آن می‌کند. هشام: بنابراین، خداوند قلب را آفریده است تا شک و تردید جوارح را برطرف کند؟ عمرو: آری. هشام: پس وجود قلب (مرکز فهم و نظارت بر اعضاء) ضروری است، و بدون آن حواس به یقین نمی‌رسند؟ عمرو: آری. این جا بود که عمرو از سخن فروماند، ‌و دانست که او هشام بن حکم است، لذا وی را تکریم نمود و او را به جای خود نشاند و تا هشام در مجلس حضور داشت، سخنی نگفت. هشام گفت: از شما آموخته‌ام، و خود آن را به این صورت تالیف و تنظیم نمودم. منبع: انعام/سوره۶، آیه۵۴ · لیل/سوره۹۲، آیه۱۲ · اصول کافی، ‌ج ۱، ص ۱۷۰، کتاب الحجه، باب اول، حدیث سوم