رباخواری: موارد استثناء ربا

در مورد پدر و فرزند ، و نیز شوهر و همسر و خانواده، ربا تجویز شده. روایات در این باره متعدد است. قال امیرالمؤمنین علیه‌السّلام : «لیس بین الرجل و ولده ربا...». انما الربا فیما بینک و بین مالا تملک» این روایات، مورد اتفاق فتاوی فقها است. ۱۶. ۱ - بیان علت در صحیحه زراره تعلیل جالبی در ذیل صحیحه زراره آمده: «انما الربا فیما بینک و بین مالا تملک». یعنی: ربا، در صورتی تحقق می‌یابد که طرف مورد معامله - که سود بر آن اضافه می‌شود، یا سود از آن برداشت می‌شود - در اختیار و تصرف تو نباشد. در زندگی خانوادگی، مخصوصا در گذشته، هر چه داشتند در اختیار همه بوده، و همگی شریک در زندگی جمعی داشته‌اند. از این رو، سودی که به یکی از افراد خانواده داده شود، یا از او گرفته شود، از محیط خانوادگی بیرون نرفته، عاید همگی می‌گردد، و در حقیقت در اختیار همه است، و از این کیسه به آن کیسه، یا از این جیب به جیب دیگر انتقال می‌یابد. ۱۶.۱. ۱ - نکته مهم متذکر می‌شویم، که تعبیر در روایت «ما» موصوله است، که مقصود: مال طرف معامله است، و مقصود: شخص نیست، تا مربوط به « عبد » گردد. و لذا این تعلیل، عام است، برای هر سه مورد استثنا آورده شده. و همین تعلیل، موارد استثنای یاد شده را، تخصصا از حرمت ربا، خارج می‌سازد نه تخصیصا. زیرا ربا در صورتی است که این سود را دیگری ببرد و از حیطه تصرف سود دهنده خارج گردد و تمامی مفاسد ربا بر همین نوع ربا بار است، نه ربای مورد استثناء. منبع: وسائل، ج۱۸، ص۱۳۵، باب ۷ ابواب الربا، رقم ۱ و ۳