رسیدگی به درخواست دستور موقت از حیث صلاحیت ذاتی تابع اصل دعوا

رسیدگی به درخواست دستور موقت از حیث صلاحیت ذاتی تابع اصل دعوا است. به عنوان مثال در صورتی که شخصی درخواست دستور موقت مبنی بر تحویل فرزند را خواستار باشد، رسیدگی به چنین درخواستی در صلاحیت دادگاه خانواده است چرا که اصل دعوا در صلاحیت دادگاه خانواده است؛ و از حیث صلاحیت محلی درخواست دستور موقت در صلاحیت دادگاهی است که موضوع دستور موقت در آن جا واقع شده است و مستند چنین مطلبی ماده ۳۱۱ و ۳۱۲ قانون آیین دادرسی مدنی است. اگر دادگاه نسبت به درخواست دستور موقت صلاحیت نداشته باشد قرار عدم صلاحیت صادر نمی شود چرا که درخواست دستور موقت دعوا نیست و قرار عدم صلاحیت مختص دعاوی است. نیست و قرار عدم صلاحیت مختص دعاوی است. مطابق ماده ۳۱۱ چنانچه دعوای اصلی در دادگاهی مطرح باشد، مرجع رسیدگی به درخواست دستور موقت الزاما همان دادگاهی است که به اصل دعوا رسیدگی می کند. بنابراین چنانچه درخواست کننده دستور موقت اعلام نماید که دعوای اصلی مثلا در شعبه ۴۰ دادگاه عمومی تهران است معاون ارجاع نمی تواند درخواست او را جهت رسیدگی به شعبه ۲۹ بفرستد زیرا رعایت قانون آمره الزامی است. ولی اگر دعوای اصلی هنوز اقامه نشده باشد، بدیهی است درخواست مذکور قابل ارجاع به هر یک از شعب دادگاه عمومی تهران خواهد بود؛ زیرا برای رسیدگی به اصل دعوا صلاحیت دارند. اگر درخواست دستور موقت به مرجعی داده شود که صلاحیت رسیدگی به اصل دعوا را نداشته باشد امکان پذیرش درخواست و صدور دستور موقت وجود ندارد. در کنار ماده ۳۱۱ قانونگذار در ماده ۳۱۲ استثنایی در خصوص اصل مذکور بیان کرده است. بر این اساس اگر موضوع درخواست دستور موقت در حوزه قضایی غیر از حوزه قضایی دادگاه صالح باشد درخواست کننده باید به جای مراجعه به دادگاه صالح به دادگاهی مراجعه نماید که موضوع دستور موقت در حوزه آن دادگاه واقع شده است. بنابراین ماده ۳۱۱ اصل و ماده ۳۱۲ استثنایی بر این صلاحیت است. در نتیجه در جمع بین ماده ۳۱۱ و ۳۱۲ سه حالت مطرح می شود: الف) اگر اصل دعوا در مرجعی تحت رسیدگی باشد، دستور موقت الزاما باید در همان دادگاه مطرح شود مگر اینکه موضوع دستور موقت در حوزه دادگاه دیگری باشد. ب) اگر درخواست دستور موقت قبل از طرح دعوای اصلی مطرح شود باید از دادگاهی درخواست دارد قضایی دیگری باشد. ج) اگر موضوع دستور موقت خارج از حوزه قضایی دادگاه صالح رسیدگی کننده به اصل دعوا یا خارج از حوزه قضایی دادگاهی باشد که نسبت به اصل دعوا صالح است، درخواست باید از دادگاه محل وقوع موضوع دستور موقت انجام شود. (مبسوط در آیین دادرسی مدنی دکتر علی مهاجری، جلد سوم، صفحات ۱۲۳؛ر ۱۲۶)