روش تحقیق در فلسفه: خلاصه

۱. ۲. بعضی از نواندیشان مسلمان نیز به پیروی از آنان بر اهمیت روش تجربی تاکید کرده و آن را به قرآن و اسلام نسبت داده‌اند و حتی راه اثبات مسائل دینی اعم از اعتقادی و عملی را روش تجربی قلمداد کرده‌اند. ۳. تلاش برای کشف مجهول به سه صورت انجام می‌گیرد سیر از جزئی به جزئی تمثیل و سیر از جزئی به کلی استقراء و سیر از کلی به جزئی قیاس ولی راه اول و دوم نیز متضمن قیاس است و در واقع بدون سیر از کلی به جزئی هیچ استنتاجی انجام نمی‌گیرد. ۴. در صورتی که مواد مقدمات قیاس یقینی باشد و به شکل صحیحی هم تنظیم شود مفید یقین خواهد بود و بنام برهان نامیده می‌شود. ۵. مقدمات برهان یا باید از بدیهیات باشد و یا به وسیله برهان دیگری از بدیهیات استنتاج شود. ۶. منطقیین بدیهیات را به دو دسته تقسیم کرده‌اند بدیهیات اولیه و ثانویه و دسته دوم را شامل تجربیات هم دانسته‌اند. ۷. قضایای تجربی متضمن قیاسی هستند و می‌توانند مقدمه‌ای برای قیاس دیگر واقع شوند بنابر این نه تجربه مستغنی از قیاس است و نه روشی در برابر روش قیاسی. ۸. روش قیاسی را می‌توان به دو قسم تعقلی و تجربی تقسیم کرد که تکیه‌گاه قسم اول بدیهیات اولیه است و تکیه‌گاه قسم دوم تجربیات که یکی از اقسام بدیهیات ثانویه به شمار می‌آید. ۹. ارزش مقدمات تجربی هیچگاه به پایه بدیهیات اولیه نمی‌رسد بنابراین نه تنها رجحانی بر روش تعقلی ندارد بلکه در سطحی نازل‌تر از آن قرار خواهد گرفت. ۱۰.