رؤیت هلال از دیدگاه علما (کتاب): ویژگی کتاب

بنابراین, با شمارش این کتاب ها, به طور مستقیم و بدون واسطه, از حدود دویست منبع در این بخش سخن نقل کرده ایم, علاوه بر منابع متعدد با واسطه, که آنها را در این محاسبه به شماره نیاوردیم. کتب لغت, مانند: مجمع البحرین از طریحی ; ۶. البته در خصوص منابع پیش از سده دهم هجرى, آنچه را دست یافتیم, درج کردیم, اما پس از آن ـ به خصوص ب. ت. ب. مشابه و تکرارى بودن مطالب ـ مطالب را برگزیده ایم و مطالب برخى کتاب ها را به دلایلى, از جمله طولانى بودن حتى پس از تصحیح آنها نقل نکرده ایم که از جمله مى توان به این آثار اشاره کرد: ۱. نقود المسائل الجعفریة, از مولی جعفر آباده ای , از خواص حجةالاسلام شفتی ; ۳. ۶. ۸. ۴ - تصحیح متون عمده منابع ما در بخش سوم, خطى یا چاپ سنگى (مانند: ذخیرة المعاد, مشارق الشموس, برهان الفقه و سبیل الرشاد شرح نجاة العباد) بوده اند. منابع چاپى مطلقاً, اعم از چاپ سنگى و غیر آن, در مصادر تحقیق معرفى مى شوند و منابع خطى هم به هنگام نقل از آنها در پانوشت ها معرفى شده اند. روشن است که برخى کتاب هاى چاپ سنگى هم از جهت نفس گیر بودن تصحیح آنها, دست کمى از نسخه هاى خطى ندارند. البته ما هر چه در این بخش نقل کرده ایم, دوباره تصحیح کرده ایم; زیرا بسیارى از کتاب هاى چاپى تصحیح شده نیز خطاهاى بسیار دارند. (البته آنچه را خطاى قطعى و مسلّم بوده, بدون هیچ تذکرى تصحیح کرده ایم. تصحیح مطالب بخش سوم, کارى نفس گیر, پر درد سر و جان کاه بود, به طورى که حقیر چند مرتبه توبه نصوح کردم که دگر باره به چنین کار پر مشقتى دست یازم. قسمت مزبور چنین است: (ذکر بعض علماء الهیئة أن السنة الهلالیة ثلاثمئة وأربعة وخمسون یوماً وسدس الیوم, یعود القمر إلى النقطة التی سار منها بحرکته الخاصة هذه المدة, فإذا کان أوّل السنة الماضیة الجمعة, کانت المستقبلة الثلاثاء… ثم فی السنة الخامسة من السنة المفروضة اوّلاً بعد سنة من الماضیة.) تصحیح غلط هاى این چند خط: ۱. این سخن را فخرالدین در ایضاح( ج۱ ،ص۲۵۰) با تفصیل نقل کرده و منبع اصلى کلام التنقیح الرائع, سخن فخرالدین است: (لأنّ السنة الهلالیة ثلاثمئة وأربعة وخمسون یوماً وخمس وسدس یوم; لعود القمر إلى النقطة التی سار منها بحرکته الخاصة فی هذه المدة, فإذا کان أوّل السنة الماضیة السبت, کان أوّل السنة المستقبلة الأربعاء, لأنّ آخر ثلاثمئة وخمسین یوماً الجمعة, فإذا کملت العدد بأربعة أیّام کان کما قلنا, فاعتبر عدّ خمسة أیّام من الماضیة ویصام یوم الخامس ـ أو السادس فی السنة الکبیسة ـ وهی الخامسة من السنة المفروضة أوّلاً, وکذا فی کلّ خمس سنین). (یعود) به (لعود); ۳. (بعد سنة) به (تُعَدُّ ستة). و چه بسا هنوز غلط هایى باشد که موفق به تصحیح آنها نشده ایم. البته موارد مشکوک را با علامت تکذیه (کذا) مشخص کرده ایم. علاوه بر تصحیح مطالب متون منقول, برخى اشتباه هاى فهرست هاى نسخه هاى خطى در اسناد کتاب ها نیز تصحیح شد. لذا در بخش سوم چندان به آن نپرداخته ایم. مى افزایم که: از همه منابع موجود به طور مستقیم و بى واسطه نقل کرده ایم و مطالب منابع مفقود را از قدیمى ترین منبع موجود نقل کرده ایم. ۸. ۶ - فواید تکرار ممکن است استقصاى اقوال فقیهان در این جا به نظر غیر اهل فن, به دلیل تکرار پاره اى از مطالب لازم نباشد; اما حقیقتاً فواید فراوانى بر آن مترتب است. از جمله: روشن شدن سیر تاریخى و تطور مسئله, میزان نوآورى و تحقیقات هر فقیه در قیاس با فقیهان پیشین, تأثّر هر فقیه از پیشینیان خود و نیز تأثیر در فقیهان بعدى, عدول فقیه از فتواى پیشین(براى نمونه: امام خمینى پس از پیروزى انقلاب فتوى دادند که: در ثبوت اول ماه ذوحجه در مکه , متابعت از اهل سنت مطلقاً لازم و مجزى است, ولو با قطع به خلاف. در حالى که پیش تر (مجلد چهارم این مجموعه.)در مسأله قائل به تفصیل بودند. و مانند اینها. نیز بسیارى از اشتباه ها و تسامح ها در این زمینه روشن مى شود که برخى را در پانوشت ها تذکر داده ایم. این نمونه ها براى این ذکر شد که معلوم شود: تتبع اقوال عالمان در همه آثارشان مانع اشکالاتى از این دست مى شود و صد البته این کار مستلزم حوصله و تتبع بسیار و تفحص نفس گیر است. از این رو, تدوین بخش سوم, فرصتى بسیار از ما گرفت, ولى اکنون که همه اقوال یک جا جمع و مرتب و تصحیح شده, چه بسا برخى بپندارند که به همین آسانى این مقصود حاصل و فراچنگ آمده است. آرى از دیرباز گفته اند: (چون معمّا حل شود آسان شود). ۸. ۷ - ذخیرة المعاد چنان که ملاحظه مى شود, تعدادى از فقیهان کتابى افتایى دارند به نام ذخیرة العباد لیوم المعاد که این نام را به ذخیرة المعاد کوتاه مى کنند و بسان رساله هاى توضیح المسائل امروزى است. بسیارى از منابع این بخش, هرکدام ویژگى و امتیازى دارد. مسأله نماز و روزه در دو قطب و مناطق نزدیک به دو قطب نیز ظاهراً نخست بار در عروه و سپس در منابع بعدى به خصوص شروح و حواشى عروه مطرح شده است که این مطالب را نیز در این بخش گنجانیده ایم. منبع: آقا بزرگ تهرانی، الذریعه الی تصانیف شیعه, ج۲۵، ص۱۸۰ · آقا بزرگ تهرانی، الذریعه الی تصانیف شیعه, ج۲۴، ص۲۹۵ · کفایة المحصلین فی شرح تبصرة أحکام الدین علامه حلى، ج۱، ص۲۷۰ -۲۷۱ · میراث فقهى، رؤیت هلال, ج۳، ص۱۶۲۷ · میراث فقهى، رؤیت هلال، ج۴ · آقا بزرگ تهرانی، الذریعه الی تصانیف شیعه, ج۱۰، ص۱۶, ش۷۹