رکن: نکته

افعال نماز (بر دو قسم) واجب و مستحب است. و افعال واجب آن، یازده چیز است: نیّت، تکبیرة الاحرام، قیام، رکوع، سجده، قرائت، (خواندن حمدوسوره)، ذکر، تشهّد، سلام، ترتیب و موالات. و بعداً خواهد آمد که بعضی از این‌ها رکن‌ است که زیاد و کم‌کردن آن‌ها، عمداً و سهواً، نماز را باطل می‌کند. البته بنابراین که نیّت عبارت از داعی بر انجام فعل باشد، زیاد کردن آن تصوّر نمی‌شود، و بنابراین که نیّت عبارت از گذراندن عمل به قلب باشد، زیادی آن مضرّ نمی‌باشد. و واجباتی که رکن‌ نیستند، زیاد و کم‌کردن آن‌ها سهواً - نه عمداً - نماز را باطل نمی‌کند. ۵. ۱ - نیت نیّت عبارت است از قصد انجام کار. و در نیّت، تقرّب به خدای متعال و فرمان‌بری امر او معتبر است. در نیّت، به زبان آوردن لازم نیست، زیرا نیّت کاری است مربوط به قلب ، چنان که در نیّت، اخطار قلبی - یعنی آوردن عمل در فکر و حاضر کردن آن در خاطر - واجب نیست که در فکر و خزانه خیال خود، این معنی را مرتّب نماید که مثلاً، فلان نماز را جهت فرمان‌بری امر خدا می‌خوانم، بلکه وجود داعی و محرّک (انگیزه) کفایت می‌کند. و داعی آن است که انسان اجمالاً اراده‌ای داشته باشد که او را به صدور فعل وادار کند و این اراده و خواست قلبی ناشی از خواسته‌های درونی او است به‌گونه‌ای که به‌واسطه داشتن این داعی از اینکه ساهی (اشتباه کار) یا غافل (بی‌توجه) باشد خارج شده و کار او - همانند سایر کارهای ارادی و اختیاری - جزء کارهای فاعل مختار به شمار می‌آید و (در اینجا) انگیزه و وادار کننده انسان به عمل، امتثال امر خداوند و مانند آن م. ب.. ۵.۱. ۱ - اخلاض در نیت در نیّت، اخلاص (خالص بودن آن از هدف‌های غیر خدایی) معتبر است، بنابراین هرگاه چیزی که با اخلاص منافات دارد ضمیمه نیّت شود، عمل (نماز) باطل می‌شود، مخصوصاً ریا که درهرحال باطل‌کننده است» ۵. ۲ - تکبیرة الاحرام‌ دوم‌ از واجبات نماز تکبیرة الاحرام‌ است که «تکبیرة الافتتاح» هم نامیده می‌شود و شکل آن «اللَّه اکبر» است و غیر آن و نیز مرادف آن به عربی و همچنین ترجمه آن به غیرعربی کفایت نمی‌کند. ۵.۲. ۱ - رکن بودن تکبیرة الاحرام‌ و تکبیرة الاحرام رکن است که با کم‌شدن و همچنین با زیادشدن آن عمداً یا سهواً ، نماز باطل می‌شود، پس اگر برای تکبیر افتتاح «اللَّه اکبر» بگوید و پس از آن تکبیر دوباره‌ای را به همین عنوان بیفزاید، نماز باطل می‌شود. و احتیاج به تکبیر سوم دارد و اگر با تکبیر چهارم، این را هم باطل کند، به‌ تکبیر پنجم احتیاج دارد و به همین منوال. ۵. ۳ - قیام قیام‌ در تکبیرة الاحرام - که مقارن نیّت است - و در رکوع رکن است و قیامی که در رکوع رکن است عبارت است از همان قیامی که (قبل از رکوع است و) از آن به رکوع می‌رود و به آن «قیام‌ متصل به رکوع» می‌گویند، بنابراین کسی که عمداً یا سهواً، در این دو صورت، اخلال به قیام کند - به اینکه تکبیرة الاحرام را نشسته بگوید، یا یک رکعت کامل را نشسته بخواند، یا درحالی‌که خم شده تا به سجده رود یادش بیاید که رکوع نکرده و به همان حالت خمیدگی (بدون آنکه راست بایستد) به رکوع برخیزد، یا قبل از رسیدن به رکوع یادش بیاید که رکوع نکرده و بدون راست قرارگرفتن قامت و با حالت خمیده، هرچند از روی سهو بایستد - نمازش باطل است. و قیام در غیر این دو مورد واجب است؛ اما رکن نیست و نماز فقط با ترک عمدی آن باطل می‌شود، مثل قیام در حال خواندن حمدوسوره، بنابراین کسی که سهواً حمدوسوره را نشسته بخواند، سپس یادش بیاید و بایستد، نمازش صحیح است و همچنین است با زیادشدن قیام (که اگر سهواً زیاد شود نماز باطل نمی‌شود) مثل کسی که در جایی که باید بنشیند، سهواً بایستد. ۵. ۴ - رکوع در هر رکعت از نمازهای واجب یومیّه ، یک رکوع واجب است و آن رکن است که نماز با کم‌وزیاد کردن آن - عمداً و سهواً - باطل می‌شود، مگر در نماز جماعت به‌عنوان متابعت به تفصیلی که در جای خود می‌آید. و در رکوع باید به‌اندازه متعارف خم شود به‌طوری که دستش به زانویش برسد و احتیاط (مستحب) آن است که به‌طوری باشد که کف دست به زانو برسد، بنابراین مسمّای خم شدن، کفایت نمی‌کند. ۵. ۵ - سجود در هر رکعت دو سجده واجب است و این دو سجده با هم رکن‌ می‌باشند که نماز با زیاد کردن دو سجده با هم در یک رکعت باطل می‌شود و کم‌کردن هر دو سجده‌ نیز چنین است (که اگر هر دو سجده را در یک رکعت ترک کند نماز باطل می‌شود) خواه (این زیاد کردن و کم‌کردن) عمدی باشد و خواه سهوی، بنابراین اگر سهواً یک سجده را اضافه یا کم کند، نماز باطل نمی‌شود. و لازم است برای سجده، خم شده و طوری پیشانی را (بر زمین) بگذارد که مسمّای سجده تحقق یابد و همین (خم شدن و نهادن پیشانی بر زمین) میزان رکن و معیار زیاد کردن عمدی و سهوی است. و در سجده چیزهای دیگری لازم است که در رکن بودنش دخالتی ندارند. منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۱۶۳، کتاب الصلاة، فصل فی افعال الصلاة · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۱۶۴، کتاب الصلاة، القول فی النیة، مسالة۱ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۱۶۴، کتاب الصلاة، القول فی النیة، مسالة۲ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۱۶۸، کتاب الصلاة، القول فی تکبیرة الاحرام · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۱۷۰، کتاب الصلاة، القول فی القیام، مسالة۱ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۱۷۸، کتاب الصلاة، القول فی الرکوع، مسالة۱ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۱۸۱، کتاب الصلاة، القول فی السجود، مسالة۱