ریا: انواع ریا در عبادت

بطلان عبادت با ریا چندگونه متصور است: ۱. عبادت تنها به قصد خودنمایى و نشان دادن به دیگران انجام گیرد. ۲. عبادت هم به قصد امتثال امر خدا و هم به قصد خودنمایى انجام گیرد؛ بدین‌گونه که هریک از ریا و امتثال در عبادت دخیل باشد و محرّک عبادت‌کننده هر دو امر، توأمان باشد. ۳. هر یک از ریا و امتثال امر، انگیزه‌اى مستقل براى عبادت باشد؛ به‌گونه‌اى که هر کدام بدون ضمیمه دیگرى براى صدور عبادت از فرد کافى باشد؛ هرچند هر دو در عبادتى جمع شده‌اند. ۴. امتثال، انگیزه‌اى مستقل باشد؛ به‌گونه‌اى که به تنهایى در صدور عبادت از فرد کافى باشد؛ لیکن ریا انگیزه‌اى تبعى باشد؛ به‌گونه‌اى که به تنهایى محرّک شخص بر عبادت نگردد. قول به عدم بطلان در دو صورت آخر به سیدمرتضی از قدما نسبت داده شده است. ۶. ۱ - ریا در بعض عبادت در بطلان عبادت به ریا فرقى بین ریا در تمامى عبادت یا جزئى از آن، اعم از اجزاى واجب و مستحب نیست. برخى، ریا در جزء مستحب، مانند قنوت را موجب بطلان عبادت ندانسته‌اند. برخى دیگر، ریا در جزء واجب را موجب بطلان همان جزء دانسته و گفته‌اند: در صورت تدارک آن با اخلاص، به شرط عدم استلزام محذورى، مانند از بین رفتن موالات عبادت صحیح است. ۶. ۲ - ریا در مقدمات عبادت ریا در مقدمات عبادت، مانند رفتن به مسجد جهت گزاردن نماز و یا پس از عبادت و یا در اعمال خارج از ماهیّت عبادت، مانند تحت‌الحنک انداختن در نماز موجب بطلان عبادت نیست، مگر آنکه ریا -در صورت آخر- به ریا در نماز گزاردن با تحنّک برگردد، که در این صورت موجب بطلان آن مى‌شود. منبع: مستند الشیعة، ج۲، ص۶۶ · جواهر الکلام، ج۹، ص۱۸۷ · العروة الوثقی، ‌ ج۲، ص۴۴۲-۴۴۳ · العروة الوثقی، ‌ ج۲، ص۴۴۷ · العروة الوثقی، ج۲، ص۴۴۴-۴۴۵