برای تحقق ریا سه چیز لازم است که ارکان ریا نامیده میشوند.
۱ـ قصد و نیت ریا
۲ـ وسیله ریا یا مرائی به
۳ـ چیزی که انسان به خاطر آن ریا میکند که در اصطلاح مرائی لاجله نامیده میشود «هدف ریا» هر کدام از این سه رکن دارای درجات و مراتبی هستند که با شدت و ضعف آنها ریا شدّت و ضعف مییابد. ۸.
۱ - درجات رکن اول قصد ریا چهار درجه دارد اولین و شدیدترین درجه، آن است که انسان از انجام عبادت اصلا قصد ثواب نداشته باشد مثل کسی که بین مردم نماز واجب یا مستحب میخواند ولی اگر تنها باشد آن را ترک میکند. درجه دوم، آن است که اهمّ قصدش ریا و خودنمائی باشد و بطور تبعی و در حاشیه کمی هم به ثواب و پاداش الهی توجه داشته باشد. درجه سوم این است که انتظار ثواب به همان اندازه در او ایجاد انگیزه میکند که قصد خودنمائی دخالت دارد به عبارت دیگر قصد ریا و نیت ثواب بهطور مساوی وجود داشته باشند بهطوری که اگر یکی از آنها نباشد شخص به عبادت بر انگیخته نمیشود. و آخرین و ضعیفترین درجات قصد ریا آن است که نیت خودنمائی نشاط بیشتری در او ایجاد میکند و قصد ثوابش را تقویت میکند بهطوری که اگر نبود باز هم عبادتش را انجام میداد. این چهار مرتبه درجات و مراحل قصد ریا هستند که همگی حرام و موجب بطلان اعمال میشوند دلیل این مطلب آیات و روایاتی است که در صدر بحث ذکر شد از قبیل حدیث قدسی شریف: من بینیازترین بینیازها از شرکم. و آیه شریفه: ولا یشرک بعبادة ربه احدا و کلام گهربار امیرالمؤمنین (علیهالسّلام) در توصیف ریا کار: در خلوت کسل میشود و در بین مردم به نشاط میآید. «یکسل فی الخلوة وینشط عند الناس.» ۸.
۲ - درجات رکن دوم وسایل ریا عبارت از طاعات و عبادات است که به دو دسته تقسیم میشوند.
۱ـ ریا در اصل عبادات ۲ـ ریا در اوصاف عبادات ۸.۲.
۱ - ریا در اصل عبادات این قسم خود دارای سه مرتبه است:
۱ـ ریا در اصل ایمان که شدیدترین نوع ریا است و صاحبان اینگونه ریا از منافقین محسوب میشوند که وعده عذاب ابدی به آنها داده شده و چه بسا چنین شخصی از کفار بدتر باشد زیرا کفر باطنی و نفاق ظاهری را در خود جمع کرده است. قرآن کریم میفرماید: کلا ان کتاب الفجار لفی سجین وما ادراک ما سجین کتاب مرقوم. چنین نیست نامه عمل بدکاران در سجین قرار دارد و تو چه میدانی سجین چیست؟ کتابی است نگاشته شده، سجین از ماده سجن به معنی زندان است و مراد از آن در این آیه شریفه و احادیث ، جهنم است که تجسم عمل و نامه ممثل زندگی بدکاران م. ب..
۲ـ ریا در اصل عبادات با قبول واقعی اصول دین مثل ریا در نماز، زکات ، حج و جهاد این مرتبه از مرتبه اول ضعیفتر است.
۳ـ ریا به وسیله نوافل و مستحباتی که اگر آنها را ترک کند مرتکب گناهی نشده ولی اگر در خلوت باشد در انجام آنها تنبلی و کسالت میورزد و در میان مردم برای انجام آنها شوق پیدا میکند. ۸.۲.
۲ - ریا در اوصاف عبادات این قسم نیز دارای سه مرتبه است:
۱ـ ریا در کارهایی که با ترک آنها عبادات باطل میشود مثل کسی که اگر تنها باشد قرائت و رکوع و سجود نمازش را سریع انجام میدهد ولی در بین مردم آنها را بهطور کامل به جا میآورد.
۲ـ ریا در کارهایی که با ترک آنها عبادت ناقص نمیشود ولی در حکم تتمه و تکمله عبادت هستند، مثل طولانیتر کردن رکوع و سجود از حد معمول، طولانیتر کردن قیام، مرتب ایستادن، طول دادن قرائت و تانّی در قرائت و اذکار نماز.
۳ـ ریا به وسیله اضافاتی -و نه اصل آن- که از اصل عبادت خارجند مثل حاضر شدن در جماعت قبل از دیگران، ایستادن در صف اول و دست راست امام و ریا اول وقت یا امثال آن -بنابر قول برخى- موجب بطلان عبادت مىشود. برخى در بطلان عمل به آن اشکال کردهاند. ۸.
۳ - درجات رکن سوم اهدافی که انسان برای رسیدن به آنها ریاء میکند در سه مرتبه قرار دارند:
۱ـ اولین و شدیدترین مرتبه آن است که انسان به خاطر آن عبادت کند که فرصتی بدست آورد که در آن معصیت کند مثل کسی که با انجام عبادات و مستحبات و خودداری از خوردن شبههناک اظهار ورع و تقوی میکند بدین امید که به امانت و درستکاری معروف شود و منصبی چون قضاوت و سرپرستی اوقاف، وصایا و ایتام به او تفویض شود که بتواند در آن سوء استفاده نماید.
۲ـ اینکه منظورش از ریا رسیدن به امری مباح از اموری دنیوی باشد مثل دست یافتن به مالی یا ازدواج با زنی که در غیر این صورت موفق به ازدواج با او نمیشود.
۳ـ اینکه هدفش از ریا این باشد که با دیده نقص به او ننگرند و او را از خواص به شمار آورند مثل کسی که با عجله در حال حرکت است و چون کسی او را میبیند از ترس اینکه بگویند بیوقار است سرعتش را کم میکند. یا بدون توجه شوخی میکند ولی به خاطر اینکه او را کوچک نشمرند به دنبال شوخی استغفار میکند و اظهار حزن کرده آه میکشد. «طبق این تقسیمات ریا دارای ۷۲ درجه م. ب. که از ضرب چهار مرتبه قصد ریا در شش درجه وسائل ریا و ضرب حاصل آن در سه رتبه اهداف ریا بدست میآید.»
منبع: کهف/سوره۱۸، آیه۱۱۰ · جواهر الکلام، ج۹، ص۱۸۸-۱۸۹
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
