ریشه‌یابی جامعه‌شناختی بی‌حجابی: تبیین جامعه‌شناختی بی‌حجابی

بی‌حجابی نیز به عنوان یک تخلف هنجاری، دست کم در مورد برخی کنش‌گران، در فرآیند جامعه‌پذیری و کاستی‌های تربیتی ریشه دارد. انتخابی که امکان آن هر چند با نسبت‌های مختلف، برای همه افراد وجود دارد. وی با انجام محاسبه‌های خاص، از میان رفتار کج‌روانه و رفتار مقابل آن، اولی را بر دومی ترجیح می‌دهد و به آن دست می‌زند. به همین دلیل، در همه نظام‌های اخلاقی و حقوقی متعارف، فرد، مسئول رفتار خویش شناخته می‌شود. او هنگام اراده کردن برای انجام رفتار کج‌روانه، ابتدا پیامدهای مثبت و منفی یا به تعبیری، هزینه‌ها و پاداش‌های آن را هر چند با محاسبه‌های سطحی‌نگرانه و کوته بینانه ارزیابی می‌کند و در صورتی که مزایای چنین رفتاری بر پیامدهای منفی آن برتری یابد، انگیزه و اشتیاق انجام آن در ساحت نفس کنش‌گر افزایش خواهد یافت. در مراحل بعد، درصورتی که موانع محیطی، این اراده تحریک شده را تضعیف نکند، رفته رفته خود را در قالب رفتارهای عینی به فعلیت خواهد رساند. بدین معنا که باید اعضای یک جامعه مطمئن باشند که در صورت تخطی از قوانین و مقررات، به گونه‌ای سنگین مجازات می‌شوند و دست زدن به آن کار خلاف را بر اساس تئوری گزینش عقلانی مقرون به صرفه نبینند. این یادگیری شامل تکنیک ارتکاب، گرایش ها، جهت‌گیری‌ها، انگیزه‌ها و توجیه رفتار می‌گردد. جهت‌گیری خاص انگیزه‌ها و گرایش‌ها از طریق تعاریف موافق یا مخالف قواعد قانونی انجام می‌گیرد. گروهی که فرد را احاطه کرده‌اند یا همگی معتقد به رعایت قوانین یا همگی موافق قانون‌شکنی‌اند. به عبارت دیگر، تعاریف موافق قانون‌شکنی از فراوانی بیشتری در مقایسه با تعاریف مخالف قانون‌شکنی برخوردار باشند. بالطبع هر چه معاشرت فرد با کج‌روان از نظر فراوانی دفعات وقوع، مدت، ارجحیت و شدت، میزان درگیری عاطفی، تناسب با الگوهای تجربه شده وغیره بیش‌تر باشد، این اثرپذیری بیش‌تر و عمیق‌تر خواهد بود. این مارپیچ زورآزمایی، هزینه‌های زیادی بر افراد و جامعه تحمیل می‌کند و نقطه پایانی هم برای آن متصور نیست. فرد به تدریج از دیگران جدا شده، خود را تن‌ها می‌یابد… از نظر بکر، برچسب خوردن، خواه ناخواه فرد را به سوی کج‌رفتاری بیش‌تر سوق می‌دهد. مثلاً معتادی که شغل خود را از دست داده و دوستانی هم ندارد، تن‌ها راه ادامه زندگی برای او، پیوستن به معتادان دیگر و انجام کارهای غیر قانونی مثل فروش مواد مخدر است. مردمی که در منطقه شهری زندگی می‌کنند، از نظر سن، نژاد، قبیله، نوع کار، علاقه‌مندی، طرز تلقی، ارزش‌ها و آرمان‌ها با هم تفاوت دارند. در اثر تراکم جمعیت و فزونی تحرک، افراد ساکن شهر‌ها دارای برخوردهای جامعه‌ای و جماعتی متنوعی هستند. بالا‌تر از این امر، بی‌تفاوتی نسبی و نبود پیوندهای صمیمانه در زندگی شهری موجب می‌شود که علاقه‌مندی گروهی ویژه‌ای پدید آید تا افراد بتوانند در برابر ماشین سیاسی و فشار جامعه ای دیگر پایداری نمایند. این گونه تحلیل‌ها در مورد بی‌حجابی، فراوان شنیده می‌شود. برخی نظریه‌ها نیز انحراف‌ها را ناشی از نارسایی‌های شخصیتی، روان گسیختگی‌های بنیادین، ضعف وجدان و حساسیت اخلاقی، احساس طردشدگی و حاشیه‌ای شدن می‌دانند که پرداختن به آن‌ها مجال دیگری می‌طلبد. منبع: ج۱، ص۱۱۳ · ج۱، ص۴۴۵ · ج۱، ص۹۰-۹۲ · فریده ممتاز، انحرافات اجتماعى، ص۹۰-۹۲ · ج۱، ص۲۸۵