ساختار سوگند — در قراردادها

۳۷۱ ماهیت حقوقی سوگند؛ دستاویز عقد صلح: نظر مشهور درباره ماهیت حقوقی سوگند ارجاع آن را نوعی پیشنهاد ایجاب) مشروط صلح می داند بدین مضمون که اگر طرف دعوا نادرستی ادعای او را به قید سوگند تأیید کند، از آن صرفنظر خواهد کرد. همچنین است پیشنهاد طرفی که سوگند را به خواهان رد می کند، دائر بر این که با سوگند او سخن خود را پس بگیرد و به دعوا گردن نهد. پس اگر شرایط پذیرش سوگند تحقق پذیرد، طرف پیشنهاد موظف به پذیرش آن و اتیان سوگند یا رد آن به طرف دیگر است. بدین ترتیب سوگند بتی یا قاطع دعوا به قرارداد صلحی تحلیل می شود که موضوع و هدف آن پایان بخشیدن قاطع دعوا و فصل خصومت است. دیوان کشور فرانسه نیز در رأی ۲۸ فوریه ۱۹۳۸ اعلام می کند: ارجاع سوگند بتی تشکیل قرارداد صلحی است که به موجب آن اگر طرف دیگر به قید سوگند تأیید کند که مستند ادعا نادرست است از ادعای خود صرف نظر می کند. این تحلیل بسیاری از آثار سوگند قاطع دعوا را توجیه می کند. از جمله این که (۱) چرا سوگند به طور قاطع به دعوا پایان می بخشد و دلیلی برخلاف مفاد آن پذیرفته نمی شود، (۲) چرا ارجاع چنین سوگندی تنها از سوی خواهان و طرف او ممکن است و دادرس نمی تواند دستور یا پیشنهاد سوگند دهد، ۳) چرا دادگاه ناگزیر به اجرای مفاد سوگند و صدور رأی برطبق آن است. با وجود این، تحلیل سوگند و آثار آن به صلح مشروط پایان بخش دعوا از جهات گوناگون مورد انتقاد واقع شده است. صلح پیمانی است مبتنی بر تراضی بدین معنی که نه تنها پیشنهاد دهنده آزاد است که آن را انتخاب کند، طرف دیگر نیز الزامی به پذیرش ایجاب ندارد و مطابق قواعد عمومی می تواند به پیشنهاد صلح پاسخ ندهد یا آن را رد کند. ولی در تقاضای سوگند طرف دعوا ناچار است که یا سوگند یاد کند یا قسم را به مدعی بازگرداند و این هر دو به معنی قبول پیشنهاد است. پس عملی را که یکی از دو طرف ناچار به اجرای آن باشد نباید مصالحه نامید. در قراردادها، ایجاب به معنی درخواست به تراضی و به امید پیوستن مخاطب آن به طرح پیشنهاد شده است، در حالی که پیشنهاد کننده سوگند که به طور معمول از اثبات ادعای خود مایوس شده است، بدین امید تقاضای قسم میکند که طرف او از سوگند خوردن امتناع ورزد و گرهی از کار فروبسته او باز کند. پس موضع او را از نظر روانی نباید به پیشنهاد کننده تراضی تحلیل کرد. عقد صلح مبتنی برگشت و تسالم است و هر طرف امتیازی می دهد تا امتیازی به دست آورد و همین گذشتهای متقابل است که دو ادعا را به هم نزدیک میکند و مبنای لزوم عقد صلح می شود. ولی در پیشنهاد سوگند هیچ نشانه ای از این تسامح و مصالحه دیده نمی شود. خواهان که دلیلی بر گفته خود ندارد و در آستانه شکست در دعوا است امتیازی ندارد که از آن ۱ دالوز هفتگی ۱۹۳۸، ص ۲۷۴ نقل از گوبووبیر واژه Preve ش ۱۳۵۴ فرهنگ حقوق مدنی دالوز ج ۶، ص ۱۰۶ - همچنین، رک بودان و لربورپی ژونیر، همان ش ۱۳۲۳ - ابری ورو، ج ۱۲، ش ۷۹۴ یادداشت ۳۸ و ش ۷۵۳ کولن و کاپیتان ولا موراندیر، چ ۱۰، ج ۲، ص ۵۴۳ - پلنیول وریبر، همان (ج (۷)، ش ۱۵۷۳ بگذرد و در واقع ماست ریخته را نذر میکند. پس به دشواری می توان پذیرفت که او پیشنهاد مشروط انصراف از دعوا را می دهد و این خود امتیازی است که به طرف دیگر داده می شود، چرا که او پیش از درخواست سوگند نیز از امتیاز حاکم شدن در دعوا بهره مند بوده است. در نتیجه پیشنهاد سوگند تنها تکلیفی نامطلوب را بر او تحمیل میکند و باید برای دعوای بی دلیل سوگند بخورد یا خود را در خطر احتمال سوگند مخالف قرار دهد.