سفر: حکم

سفر موضوع احکام تکلیفی پنج گانه واجب ، حرام ، مستحب ، مکروه و مباح قرار گرفته است. ۱. ۱ - سفر واجب سفر با نذر ، قسم یا عهد واجب مى‌شود. همچنین است اگر به جا آوردن واجبى همچون حج، منوط به سفر باشد. ۱. ۲ - سفر حرام سفر حرام دو گونه است: ۱.۲. ۱ - به لحاظ خود سفر حرمت سفر یا به لحاظ خود سفر است، مانند سفرى که موجب اذیت و آزار پدر و مادر شود و سفر زن بدون اجازه شوهر در صورت منافات داشتن‌ با حق او و نیز سفرى که مصداق فرار از جنگ به شمار رود. در موارد یاد شده، حرمت سفر بدان جهت است که مصداق عنوان حرام-همچون آزار پدر و مادر-واقع شده است؛ ۱.۲. ۲ - به لحاظ دستیابی به هدف حرام و یا حرمت به جهت دستیابى به هدف و غرض حرامى است؛ هرچند اصل سفر قطع نظر از آن جایز باشد، مانند سفر به انگیزه راهزنی ، یا کشتن مسلمانی و یا فروختن شراب . ۱.۲. ۳ - سفر مستلزم ترک واجب هرگاه سفر مستلزم ترک واجبی باشد، مانند آنکه بدهکار در پى مطالبه طلبکار و عدم امکان پرداخت طلب او در حال سفر، مسافرت کند، آیا حرام خواهد بود یا نه؟ اختلاف است. برخى تفصیل داده و گفته‌اند: اگر انگیزه فرد از سفر، ادا نکردن بدهی و در دسترس طلبکار نبودن باشد، سفرش حرام است؛ اما اگر چنین قصدى از سفر نداشته باشد؛ بلکه انگیزه‌اش امرى مباح یا مستحب باشد، سفر حرام نخواهد بود. ۱.۲. ۴ - سفر روز جمعه پس از زوال مسافرت کردن پس از زوال روز جمعه در صورت وجوب تعیینی نماز جمعه حرام است. ۱.۲. ۵ - سفر در روز عید فطر و قربان همچنین است حکم سفر پس از طلوع خورشید و قبل از گزاردن نماز عید در روز عید فطر و قربان در صورت وجوب آن. ۱.۲. ۶ - سفر برای شکار در حرمت سفر براى شکار به قصد سرگرمی و خوش گذرانی اختلاف است. ۱.۲. ۷ - سفر در ماه رمضان مسافرت کردن در ماه رمضان جایز است؛ لیکن به قول برخى، در روزه واجب معین غیر از روزه ماه رمضان، حرام است. ۱. ۳ - سفر مستحب سفرى که به جا آوردن عمل استحبابی منوط به آن است، سفر مستحب به شمار مى‌رود، مانند سفر جهت گزاردن حج مستحب یا زیارت مشاهد مشرفه . ۱. ۴ - سفر مکروه سفر کردن در اوقات و موارد زیر مکروه است: سفر بعد از طلوع فجر روز جمعه تا زوال؛ قبل از گزاردن نماز عید در فرض استحباب آن؛ از آغاز ماه رمضان تا بیست و سوم ماه؛ در روز دو شنبه؛ در زمانى که ماه در برج عقرب باشد؛ به تنهایى و سفر دریایی بویژه براى تجارت . ۱. ۵ - سفر مباح سفرى که مصداق هیچ یک از سفرهاى چهارگانه یاد شده نباشد مباح است، مانند سفر به قصد گردش و تفریح ، سفر زمینی به قصد تجارت و سفر به قصد شکار ، براى تهیه آذوقه خانواده یا تجارت . منبع: مستند العروة (الصلاة)، ج۸، ص۹۹-۱۰۷ · مستند الشیعة، ج۸، ص۲۶۴-۲۶۶ · جواهر الکلام، ج۱۱، ص۲۸۲ · جواهر الکلام، ج۱۱، ص۳۹۸ · شرائع الإسلام، ج۱، ص۱۰۲ · العروة الوثقی‌، ج۳، ص۶۲۴ · جواهر الکلام، ج۱۴، ص۲۵۷ · غنیة النزوع، ص۹۱ · الکافی فی الفقه، ص۱۵۵ · المبسوط، ج۱، ص۲۸۴ · کتاب السرائر، ج۳، ص۶۴۷ · الجامع للشرائع، ص۴۵۳ · تحریر الأحکام، ج۱، ص۵۷۳ · ذکری الشیعة، ج۴، ص۳۳۸