دکترین
سقیفه بنی ساعده: علت وقوع سقیفه
جبرئیل در سال دهم هجری، رسول خدا (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) را به نزدیک بودن زمان رحلتش آگاه کرد. حضرت در این سال به فرمان خداوند میباید دو فریضه را به جای آورد: یکی، انجام مناسک حج و دیگری، معرفی جانشین پس از خود. پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) در ذیقعده سال دهم هجری عازم حج شد. هدف او علاوه بر تعلیم دادن احکام حج، لغو امتیازاتی بود که قریش به سبب کلیدداری و پردهداری کعبه برای خود کسب کرده بود. اشراف مکه در جاهلیت، ده قبیله بودند که پانزده منصب بین تیرههای عرب تقسیم میشد.
از جمله امتیازات، منصب قیادت، رفادت، سقایت و... بود. یکی از امتیازات قریش بر دیگر حاجیان، این بود که از عرفات بار نمیبستند، بلکه از مزدلفه کوچ میکردند و این را برای خود فخر میشمردند. قرآن کریم این امتیاز را با نزول این آیه از بین برد: «ثم افیضوا من حیث افاض الناس...؛ از جایی کوچ کنید که مردم کوچ میکنند...». از آنجا که طواف خانه خدا باید در جامه و پارچه پاک باشد، قریش میپنداشت جامه هنگامی پاک است که از آنها گرفته و کرایه شود.
و اگر قریش از دادن لباس طواف به کسی ممانعت کند، او باید برهنه به طواف بپردازد. پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) که خود از قریش بود، در برابر دیدگان مردم از عرفات کوچ کرد و با این شیوه اولاً شعار برابری و مساوات بین انسانها را عملاً اجرا کرد. اما دومین فریضه مهمی که پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) برای اتمام رسالت خویش باید به انجام میرسانید، اعلام جانشینی علی (علیهالسّلام) بود که در جحفه و در محلی به نام «غدیرخم» صورت گرفت و در این باره فرمود: «من کنت مولاه فهذا علیُ مولاه».
این اقدام پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) در غدیرخم، چند تن از سران عرب را -که به قصد «ریاست طلبی» مسلمان شده بودند- از گرویدن به آیین او پشیمان کرد. آنها از « اهل کتاب » شنیده بودند که پیامبری در مکه مبعوث خواهد شد که بر شرق و غرب عالم غالب میشود. پس با این پندار که پس از پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) به حکومت خواهند رسید، به رسالت آن حضرت ایمان آوردند و خود را در خدمت پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) قرار دادند و حال که از رسیدن به خلافت مایوس شده بودند، تصمیم گرفتند آن حضرت را به قتل برسانند تا به قریش اظهار دارند که ما در پی فرصت برای قتل پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) بودیم، تا چنین حقی را نیز بر گردن قریش ثابت کنند.
بنابراین، وقتی رسول خدا (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) به محل خطرناک « عقبه » رسید، شترش را رماندند تا از کوه سقوط کند. جبرئیل به پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) اطلاع داد و آن حضرت به یارانش دستور داد تا احدی قبل از او به عقبه نرود. منافقین این بار تصمیم گرفتند که با استفاده از تاریکی و ناهمواری راه، در پس بلندی پنهان شوند و چهرههای خود را بپوشانند، تا هرگاه پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) نزدیک شد، دبههای پر از شن را از بلندی به زیر بغلطانند. آنها چنین کردند و شتر پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) خواست رم کند و او را بر زمین بزند. جبرئیل نازل شد و آن حضرت را از خطر رهانید.
منبع: تاریخ مفصل اسلام و تاریخ ایران بعد از اسلام، ص۹۴، چ۸، ۱۳۷۴ش · تاریخ تحلیلی اسلام تا پایان امویان، ص۸۴، تهران، چ۲، ۱۳۶۳ش · بقره/سوره۲، آیه۱۹۹ · تاریخ مفصل اسلام و تاریخ ایران بعد از اسلام، ص۱۱۶، چ۸، ۱۳۷۴ش
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
