سن ازدواج دختران: احتلام

در پاره‌ای از روایات، زمان واجب شدن پاره‌ای از تکالیف بر کودک، از زمان احتلام او مطرح شده است. در بیش‌تر این روایات، نشانه‌هایی وجود دارد که روشن می‌سازد مراد از احتلام، خارج شدن منی از پسران است و دختران منظور نیستند، از جمله: تقابل و رویارویی که بین حیض و احتلام در متن پاره‌ای از این روایات به چشم می‌خورد از نظر پزشکی نیز احتلام در دختران پیش از ازدواج، بسیار کم رخ می‌دهد. شاید بتوان گفت: به دلیل بسیار کم بودن احتلام در دختران، مراد از حلم در روایات، محتلم شدن پسران باشد. شماری از فقها به این روایات استناد کرده و آن را به دختران نیز گسترانده‌اند. از جمله روایتی که در این بحث می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد این حدیث شریف است: علی (علیه‌السلام) می‌فرماید: (ان القلم یرفع عن ثلاثة: عن الصبی حتی یحتلم وعن المجنون حتی یفیق وعن النائم حتی یستیقظ). به درستی که قلم تکلیف از سه گروه برداشته شده است: از کودک تا زمانی که محتلم شود، از دیوانه تا زمانی که عاقل گردد و از کسی که در خواب است تا زمانی که بیدار شود. روایاتی چند اشاره به این مطلب دارند: کارهای گوناگون فردی و اجتماعی در یک زمان، بر فرد لازم و واجب می‌گرد و جداسازی بین زمان واجب شدن کارهای عبادی و زمان واجب شدن کارهای اجتماعی وجود ندارد. ۱۰. ۱ - نمونه اکنون به نمونه‌هایی از این روایات اشاره می‌گردد: ۱. روایاتی که نوشتن خوبیها و بدیها را در یک زمان، دانسته، یا پایان کودکی را یک زمان بیان کرده و یا کارهای عبادی و اجتماعی را جدا جدا یادآور شده و برای همگی یک زمان را در نظر گرفته‌اند، مانند روایات: ۲، ۴، ۵، ۲۰، ۲۱ و ۶ از روایات نُه سال، روایات ۱ و ۲ از روایات ۱۳ سال و روایت ۶ از روایات بلوغ جنسی در دختر و پسر و حدیث رفع (حدیث احتلام). ۲. زمان بلوغ آن هنگام است که حدود بر مؤمنان واجب می‌گردد. ۳. نماز میت از زمانی بر کودک واجب می‌شود که نماز بر خود او واجب شده و حدود نیز بر او واجب باشد و بر کسی که هنوز نماز و حدود واجب نشده، واجب نیست که نماز میت گزارده شود. ۱۰. ۲ - جمع بندی آیات و روایات در آیات، آنچه از کارهای واجب عبادی و اجتماعی به آن اشاره شده، زمان جایز بودن تصرف در اموال است که آن هم از هنگام بلوغ نکاح و هرگاه که رشد فرد ثابت شد، خواهد بود. الف. ده روایت بیان می‌کنند: با دختر از نُه سالگی می‌توان آمیزش کرد و اگر مردی با زن خود، پیش از نُه سالگی آمیزش داشته باشد و زن آسیب ببیند مرد ضامن است و احکامی علیه او اجرا می‌گردد. ب. پنج روایت بیان می‌کنند: حدود به سود دختر نُه ساله و علیه او اجرا می‌گردد. ج. چهار روایت بیان می‌کنند: دختر نُه ساله دیگر کودک به شمار نمی‌آید و نُه سالگی حد بلوغ دختر است. البته یکی از این روایات اشاره می‌کند: دختر نُه ساله تنها اگر کم خرد باشد، کودک به شمار می‌آید. د. دو روایت بیان می‌کنند: از نُه سالگی کارهای نیک و گناهان دختر ثبت می‌شود و در برابر گناهان کیفر می‌بیند. هـ. یک روایت نیز نُه سال را زمان واجب شدن کارهای عبادی بیان داشته است. و. سه روایت بیان می‌دارند: دختر از نُه سالگی می‌تواند در اموال خویش تصرف کند (البته به قرینه آیه‌ها و روایات دیگر، به شرط آن‌که رشد فکری جهت انجام داد و ستدها را هم داشته باشد). ز. دو روایت بیان می‌دارند: تـا پیـش از نُه سالگـی امکـان حیض دختر وجـود ندارد. یک روایت می‌گوید: امکان پدید آمدن حیض، از نُه سالگی است. یک روایت بیان می‌کند: حکم به حاملگی دختر پیش از نُه سال نمی‌توان کرد، از این روی عدّه و استبرا ندارد. ح. یک روایت می‌گوید: دختر نُه ساله در ازدواج خویش فریب خورده نیست. ط. یک روایت می‌گوید: دختر اگر پیش از نُه سال توسط ولیّ خود به عقد ازدواج کسی درآمده باشد، پس از نُه سالگی می‌تواند این ازدواج را بپذیرد، یا نپذیرد. ۱۰.۲. ۲ - روایت ۷ سال تصرف در اموال و واجب شدن کارهای عبادی و اجرای حدود را از این زمان به بعد می‌داند. ۱۰.۲. ۳ - روایات ۱۰ سال سه روایت است که یک روایت می‌گوید: از این زمان به بعد دختر فریب خورده به شمار نمی‌آید و دو روایت می‌گویند: با دختر کم تر از ده سال نباید آمیزش کرد. ۱۰.۲. ۴ - روایات ۱۳ سال واجب شدن نماز و جاری شدن قلم تکلیف بر دختر را از این سن و یا از زمان پدید آمدن حیض، در صورتی که پیش از سیزده سال رخ داده باشد، می‌دانند. منبع: ج۱، ص ۴۵، دار تحقیق مؤسسه آل البیت · ج۱، مقدمة العبادات، ح۷، دار تحقیق مؤسسه آل البیت · ج۳، ص۱۰، دار تحقیق مؤسسه آل البیت