سنت در نگاه فریقین: سنّت نزد شیعه

درباره «سنّت» و حدیث ـ که موضوع نوشتار ما نیز هست، ـ بحث است که اوّلاً، کیفیّت رسیدن سنّت و کلمات پیامبر اکرم به جامعه اسلامی از صدر اسلام تا به امروز، چگونه است؟ در این زمینه به نکاتی چند اشاره می‌شود: سنّت و حدیث در نزد اهل تشیّع، همان سنّت و حدیث در نزد اهل تسنّن است و مراد فریقین از آن، «الفاظ و مطالبی است که از پیامبر گرامی اسلام صادر شده و به‌عنوان علوم و معارف الهی، در مقام بیان، القاء شده است». و توهّم آنکه سنّت در نزد شیعه امامیه و فرقه جعفریّه معنای دیگری دارد و این توهم که آنها معتقدند ائمه معصومین (علیهم‌السلام)، خود بالاستقلال مطالب را از حضرت حق دریافت می‌کنند و برای مردم بیان می‌نمایند، باطل است؛ پس حضرت فرمود: حدیث کرد برای من، پدرم از جدّم از رسول خدا از جبرئیل از خداوند تبارک و تعالی؛ از دیدگاه شیعه، چون طول مدّت زندگی امامان معصوم (تا غیبت آخرین آنان)، تا سنه ۲۶۰ هجری بود، بنابراین، احادیث پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) و سنّت آن حضرت، تا سنه مزبور، مصون از خطا و اشتباه بوده است و سلسله راویان غیر معصوم، مربوط به فاصله زمانی میان ما و آخرین معصوم است. ولی ازنظر اهل سنّت، سلسله روات غیر معصوم، از حین ارتحال پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) آغاز می‌شود. به تعبیر دیگر، عمر پیامبر اسلام از جنبه بیان شریعت و مصون داشتن احکام الهی و معارف اسلامی و حلال و حرام دینی، در دیدگاه اهل سنّت، ۲۳ سال (یعنی از هنگام بعثت تا زمان رحلت آن حضرت) و ازنظر شیعه، ۲۷۳ سال (یعنی از بعثت پیامبر تا حین رحلت امام یازدهم) است. درنتیجه، احکام و معارف اسلامی و علوم رسیده از معصوم، ازنظر شیعه، در کمیّت، زیادتر و در کیفیّت، قریب العهد به زمان معصوم است و از نگاه عامّه، مجموع احادیث نقل شده و فراگرفته شده، محدود به همان مدّت ۲۳ سال است، بافاصله‌ای بیشتر و عهدی طولانی‌تر. ضمناً روشن است که فرقه شیعه معتقد است پیامبر گرامی، تمام آنچه را که برای جوامع بشری لازم است، اعمّ از احکام اصولی و فروعی و غیر این دو، برای خلفای معصوم خود بیان و به آنها منتقل نموده و در نزد آنها ودیعه است. طبق احادیثِ رسیده، که از آن جمله، کلمات پیامبر گرامی در خطبه حَجّة الوداع است، آن حضرت، بارها به این موضوع تصریح فرموده‌اند که: «یا ایها الناس! والله ما من شیءٍ یُقرّبکم من الجنّة و یباعدکم من النار الّا وقد امرتُکم به، و ما مِن شیءٍ یقرّبکم من النار و یباعدکم من الجنة الّا وقد نَهَیتکم عنه؛ ای مردم! هیچ‌چیزی که شمارا به بهشت نزدیک گرداند و از آتش دور سازد نیست، مگر آنکه من شمارا بدان امر کرده‌ام و هیچ‌چیزی که شمارا از بهشت دور می‌سازد و به آتش نزدیک می‌نماید نیست، مگر آنکه من شمارا از آن نهی کرده‌ام» و چنین مطلبی را علمای اهل سنّت ادّعا نمی‌کنند و اگر ادّعا کنند، چه کسی را مصداق این مقام می‌دانند؟ ۳. ۳ - اتقان طریق مطلب دیگر مسئله اتقان طریق و استحکام نقل و اطمینان به صدور و وصول احادیث نبیّ گرامی است که برحسب مسلک تشیّع، تا سنه ۲۶۰ هجری ثابت است و عامّه آن را نپذیرفته‌اند. توضیحاً باید اشاره کرد که اهل بیت پیامبر گرامی اسلام، اگر فرض کنیم که امامتشان هم ثابت نباشد، باید بپذیریم که حجّیّت گفتار و نقل احادیث و نیز وجوب تمسّک به آنها در اخذ احکام الهی و علوم و معارف قرآنی، امری ثابت و مسلّم است؛ فرق اساسی دارند و احادیثشان قابل‌مقایسه با هیچ حدیثی از غیر آنها نیست. چه آنکه « دروغ »، پلیدی و رجسِ روح و روان است و آیه شریفه مذکور، آنها را از هر رجس و پلیدی دور داشته و پاکیزه شمرده است. چنانچه حدیث متواتر ثقلین نیز همه امّت را به فراگیری و اخذ از ایشان و تمسّک به علوم آنها دعوت می‌کند. منبع: الکافی، ج ۱، ص ۵۳، ح ۱۴ · امالی المفید، ج۱، ص ۴۲ · الکافی، ج ۲، ص ۷۴، ح ۲ · احزاب/سوره۳۳، آیه۳۳ · بحارالانوار، ج ۳۶، ص ۳۳۱، ح ۱۹۱