سهل و ممتنع بودن قرآن: ابعاد اعجاز قرآن

اندیشمندان به خوبی دریافته‌اند که قرآن از ابعاد مختلف و متعدد معجزه است و هر روز جنبه‌های تازه‌ای نیز از اعجاز قرآن روشن می‌شود. سهل و ممتنع بودن اعجاز قرآن در همین جا ظاهر می‌شود، قرآن با این که از همین حروف الفبا می‌باشد، در عین حال بشر از ساختن جملاتی در ضمن سوره‌ای و یا... مانند قرآن عاجز است، آری قرآن بنای بسیار عظیم و پیچیده‌ای است از مصالح چنین کوچک. ناتوانی بشر در پدید آوردن سوره‌ای همانند قرآن با توانایی وی در پدید آوردن آیه‌ای همانند آن یا آن چه در حد یک آیه است منافات ندارد و این امری است ممکن و از میان مسلمانان هیچ کس مدعی محال بودن این امر نشده است. در قرآن هم تحدی به آوردن آیه همانند قرآن نکرده است. این است که قرآن هم سهل است یعنی مصالح و کلمات در اختیار بشر است و هم ممتنع است یعنی بشر از ساختن سوره‌ای حتی به مانند سوره « الکوثر » و یا سوره « والعصر » عاجز است. ۴. ۲ - اعجاز در محتوا قرآن در محتوای خود نیز برخوردار از معجزه است و بشر در فهم محتوای آن نیز گرفتار «سهل و ممتنع» بودن است، از طرفی ظاهر آن را همگان می‌فهمند، و اما باطن آن برای هر کس باز و گشاده نیست. قرآن دریای عمیق و بی کرانی است که هر کس به مقدار توانایی و قدرت شناوری خود از آن گوهر معرفت صید می‌کند و به مقدار ظرفیت و استعداد خویش از ظواهر قرآن پای فراتر گذاشته به عمق معارف آن راه پیدا می‌کند و از یک آیه مطالب گوناگونی در طول هم و بدون این که مطالب مذکور کمترین تعارض و تناقضی با یکدیگر داشته باشند، استفاده می‌کند و این خود از معجزات قرآن کریم است. به عنوان مثال قرآن کریم می‌فرماید: «یا ایها الناس انتم الفقراء الی الله و الله هو الغنی الحمید»؛ آن چه عموم از واژه «فقر» می‌فهمند نیازمندی در امر معاش است، ولی با دقت فقر و نیازمندی انسان را به خداوند فراتر از خوراک و پوشاک و بهداشت و امکانات مادی می‌یابیم، ما فقیر مطلقیم یعنی فقیر بالذات هستیم و خداوند غنی بالذات. معنای سوم این است که بگوییم انسان‌ها نه تنها در اصل وجود فقیر و نیازمندند بلکه عین نیاز و سراپا احتیاج هستند وجود و هستی انسان عین ربط به خدای متعال است، این معنای سوم از حد فهم عادی خارج است. در عین حال تفسیرهای سه گانه و غیر آن در طول یکدیگرند و هیچ تنافی با همدیگر ندارند. و هو کلام متصل ینصرف علی وجوه»؛ براستی قرآن دارای باطنی است و آن باطن نیز باطنی دارد و نیز قرآن دارای ظاهری است که آن ظاهر نیز دارای ظاهری است. قرآن کلام به هم پیوسته‌ای است که قابلیت آن را دارد که معانی گوناگونی داشته باشد (بدون آن که این معانی و معارف با یکدیگر کمترین تنافی و تعارض داشته باشد). و همین طور قرآن از جهت علمی، خبرهای غیبی آینده و.... دارای اعجاز است که سهل و ممتنع بودن آن در هر یک از این جهات قابل بررسی است که در این مختصر نمی‌گنجد. نتیجه آن که قرآن در عین حال که از حروف الفبا ترکیب یافته که کلمه سازی آن سهل و ساده است ولی ترکیبی بسان قرآن در حد یک سوره و... ، در توان بشر نیست و همین طور فهم آن در حالی که که در دسترس عموم است، عمق آن دست نیافتنی است. منبع: المیزان، ج۱، ص۶۲ · دانش نامه قرآن، ج۱، ص۲۵۷، به نقل از مجله مبلغان، ذی حجه ۱۴۲۳، شماره ۳۸، ص۸۷ · تفسیر نمونه، ج۷، ص۶۵ · المیزان، ج۱، ص۶۰، ذیل آیه ۲۳ بقره · قرآن در آیینه نهج البلاغه، ص۷۱-۷۲ · قرآن در آیینه نهج البلاغه، ص۷۲-۷۳. (با تلخیص) · بحار الانوار، ج۹۲، ص۹۱