و شبههای نیست در اینکه هر که ظن بد به مسلمانان میبرد خبیثالنفس و بدباطن است، و هر کسی را مثل خود میداند. و خباثت باطن او به ظاهرش نیز سرایت میکند. و دل هر مؤمن پاکطینتی نسبت به همه خلایق، پاک و صاف است و ظن بد به احدی نمیبرد. آری، آری: از کوزه همان برون تراود که در اوست. مرا پیر دانای مرشد شهاب ••• دو اندرز فرمود بر روی آب یکی آن که بر خویش خوش بین مباش ••• دگر آن که بر خلق بدبین مباش و سرّ اینکه ظن بد به مردم بردن، علامت خباثت نفس است و شارع از آن نهی فرموده آن است که: ظن بد چیزی نیست مگر القای شیطان خبیث، زیرا که بجز خداوند متعال احدی از باطن دیگری آگاه نیست، و هیچ دلی را به دل دیگر راه نمیباشد. ۱۰.
۱ - امر شیطانی پس چگونه میتواند شد که: کسی چیزی را ندانسته، و به چشم خود مشاهده نکرده، و از گوش خود نشنیده، د. ح. غیر اعتقاد کند؟ پس ظن بدی که آدمی میکند امری است که از راهی که نمیداند به دل او افتاده. و نیست آن راه، مگر راه شیطان . پس شیطان آن گمان را به دل او انداخته و به آنچه گمان برده و خبر داده. و آدمی چگونه خبری که شیطان داده باشد قبول میکند و حال آنکه شیطان از هر فاسقی فاسقتر است. و خداوند متعال میفرماید: «انْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَاٍ فَتَبِیَّنُوا؛ یعنی: اگر فاسقی شما را خبری آورد تبین کنید و آن را قبول نکنید. پس از برای اهل ایمان جایز نیست که تصدیق آن لعین را کنند - اگر چه بعضی قراین و علائم دیگر به آن اضافه شود - تا به سرحد یقین رسد. ۱۰.
۲ - امر بر حسن ظن پس هر گاه عالمی را در خانه امیر ظالمی ببینی شیطان به گمان تو میاندازد که: او به جهت طمع به آنجا رفته، تو باید آن را به دل خود راه ندهی، زیرا که شاید باعث رفتنش اعانت مظلومی باشد. و اگر از دهن مسلمانی بوی شراب یابی باید جزم به اینکه او شراب حرام نوشیده است نکنی، زیرا که میشود که مزمزه کرده باشد و ریخته باشد، یا بر آشامیدن آن مجبور بوده باشد، یا به تجویز طبیب حاذقی به جهت مداوائی آشامیده باشد. و بالجمله باید حکم تو بر افعال مسلمین چون حکم و شهادت بر اموال ایشان باشد. و همچنان که در مال حکم نمیکنی مگر به آنچه دیدهای، یا با اقرار شنیدهای، یا دو شاهد عادل در نزد تو شهادت دادهاند، همچنین در افعال ایشان باید چنین باشی. ۱۰.
۳ - هلاکت با سوء ظن و اگر عادل، بدی از مسلمی نقل کند باید توقف کنی نه تکذیب آن عادل را کنی، و حضرت امیرالمؤمنین (علیهالسّلام) فرمودند که: «هر که خود را در محل تهمت در آورد ملامت نکند کسی را که به او بدگمان شود». و از حضرت امام زین العابدین (علیهالسّلام) مروی است که: صفیّه دختر حی بن اخطب، حرم محترم حضرت رسول (صلّیاللهعلیهوآله) حکایت کرد که: «وقتی حضرت پیغمبر (صلّیاللهعلیهوآله) در مسجد معتکف بودند من به دیدن او رفتم و بعد از شام از پیش آن حضرت مرخّص شده روانه منزل شدم.
آن حضرت قدری راه همراه من آمد و تکلم میکرد، شخصی از انصار برخورد و گذشت، حضرت او را آواز داده فرمود: این زن من صفیّه است. آن شخص عرض کرد چه جای این سخن بود، حاشا که من به شما ظن بد برم، حضرت فرمود: شیطان در رگ و خون بنیآدم جا دارد ترسیدم بر شما داخل شود و باعث هلاک شما شود». آری در این برخوردی پیغمبر (صلّیاللهعلیهوآله) دو ارشاد مهم برای ما است: یکی اینکه: باید نهایت دوری را از ظن بد کرد. دوم اینکه: هر کسی اگر چه مثل پیغمبر خدا باشد باید خود را از محل تهمت دور نگاه دارد. ۱۰.
۴ - مراقبت در همه حال پس کسی که عالم پرهیزکار باشد و در میان مردم معروف به صلاح و دیانت باشد مغرور نشود که کسی به من ظن بد نمیبرد، و به اینجهت خود را از محل تهمت محافظت نکند، زیرا که: هر فردی از انسان اگر چه اورع و اعلم جمیع مردم باشد همه کس او را به یک نظر نمیبیند. بلکه اگر جمعی کثیر او را در ظاهر و باطن خوب دانند و همه افعال او را حمل بر صحت نمایند، جمعی دیگر هستند که به دنبال عیب او باشند و اعتقاد تمام به او نداشته باشند و ایشان البته در محل تهمت زدن به او میباشند.
«و عین الرضا عن کل عیب کلیله و لکن عین السخط تبدی المساویا؛ یعنی: چشم دوستی از دیدن هر عیبی کند است، اما چشم عداوت و دشمنی، بدیها را ظاهر میکند.» و هر دشمن حسودی نگاه نمیکند مگر به چشم دشمنی. پس آنچه خوبی که از آدمی دید میپوشاند و در تجسّس بدیها برمیآید. و هر بدی، البته به دیگران گمان بد میبرد و ایشان را چون خود میداند. «و البلیّه اذا عمّت طابت» یعنی: هر بلائی که عمومیت هم میرساند گوارا میشود. پس بر هر مؤمنی لازم است که خود را از مواضع تهمت دور دارد تا بندگان خدا گمان بد به او نبرند و به معصیت نیفتند و این شخص هم در معصیت ایشان شریک باشد، زیرا که هر که سبب معصیت دیگری شود او هم در گناه با او شریک خواهد بود.
و از این جهت خداوند عالم فرموده: «دشنام ندهید به کسانی که غیر خدا را میخوانند، که ایشان هم خدا را دشنام دهند». و حضرت پیغمبر (صلّیاللهعلیهوآله) فرمود: «چگونه میبینید حال کسی را که پدر و مادر خود را دشنام میدهد؟ عرض کردند که: آیا کسی پدر و مادر خود را دشنام میدهد؟ فرمود: بلی کسی که پدر و مادر غیر را دشنام دهد، آن غیر هم پدر و مادر او را دشنام دهد».
منبع: معراج السعاده، ص۲۰۵ · حجرات/سوره۴۹، آیه۶ · سنن، ج۲، ص۳۳۳
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
