سوره اخلاص: نام‌های دیگر

این سوره ۴ آیه دارد؛ اما قاریان مکه و شام شمار آیات آن را ۵ آیه دانسته‌اند؛ به این صورت که هریک از «لَم یلِد» و «لَم یولَد» را آیه‌ای جدا به‌شمار آورده‌اند ؛ هم‌چنین این سوره دارای ۱۷‌کلمه و ۴۷ حرف است و در روایات و منابع قدیمی‌تر از آن به سوره «قُل هُوَ اللّهُ اَحَد» یاد‌شده است؛ با این حال مجموعاً ۲۰ نام که اکثر آن‌ها اوصافی بر گرفته از مضمون سوره یا روایاتِ آثار و فضایل است، برای آن یاد‌شده:توحید (زیرا مضمون سوره فقط مشتمل بر معارف توحید است )، اخلاص (چون معتقد به این سوره مؤمن مخلص است، یا آن‌که خدای تعالی قاری آن را از دوزخ خلاصی می‌بخشد، یا برای آن‌که این سوره بر صفات سلبیه خدامشتمل است؛ ازاین‌رو خدا را از صفات نقص خالص می‌گرداند) ، نسبة‌الرب (برگرفته از روایاتی چند منقول از رسول‌خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم)، ائمه معصومین و نیز صحابه که این سوره را نسب و صفت پروردگار معرفی کرده‌اند) بنا به روایتی از امام صادق (علیه‌السلام)، خداوند در معراجِ پیامبر خطاب کرده است:«اقراء قل هو اللّه أحد کما أنزلت فإنّها نَسَبی و‌...» ، مُقَشْقَشَه (با‌ سوره کافرون مُقَشْقَشان نامیده شده‌اند؛ از آن رو که این دو سوره قاری را از شرک و نفاق دور می‌کنند )، مُحضَرَه (زیرا هنگام قرائت ، فرشتگان برای استماع آن حاضر می‌شوند)، مُنفِّره (چون قرائت آن، شیطان را دور می‌کند)، نور (برگرفته از روایتِ «إِن لکل شیء نوراً و نور القرآن قل هو الله أَحد»)، اساس (برای آن‌که بر توحید، یعنی اساس دین مشتمل است، یا برگرفته از حدیثی از رسول‌خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) که آسمان‌هاو زمین‌های هفت‌ ‌گانه را بر «قُل هُوَ اللّهُ اَحَد» استوار می‌داند)، امان (زیرا اعتماد به آن، امان از عذاب الهی است)، برائت (برای آن‌که رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) شخصی را که این سوره را قرائت کرده بود، از شرک مبرا دانست)، مانعه (بر گرفته از روایتی از ابن‌عباس که این سوره مانع از عذاب قبر و شعله‌های آتش است)، جمال (در حدیث آمده:«إِنّ الله جمیل‌و یحبّ الجمال»، و رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) در تفسیر جمیل، صفات ذکر شده در این سوره را بیان کرده است)، ولایت (قاری آن عارف به خداوند با صفات ذکر شده در این سوره و از اولیای الهی می‌شود)، معرفه (برگرفته از حدیث رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) که درباره تلاوت کننده این سوره فرمود:این بنده پروردگارش را شناخت)، نجات (چون موجب نجات از اعتقاد به تشبیه و کفر ، در دنیا و نجات از آتش، در آخرت می‌شود)، مُعوّذه (در پاره‌ای روایات این سوره با دو سوره فلق و ناس «معوذات» خوانده شده‌اند و نقل شده که رسول‌خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) با قرائت این سه سوره، شماری از اصحاب خود را تعویذ کرده است)، مُذکره (برای آن‌که قرائت آن توحید خالص را به یاد می‌آورد)، شافیه، تجرید، تفرید و صمد. «صمد» پس از دو نام «اخلاص» و «توحید» و نیز «نسبة الرب»، مشهورترین نام سوره است که از یک سو این نام تنها در همین سوره از قرآن آمده و از سوی دیگر مهم‌ترین واژه این سوره است که توجه مفسران به آن جلب شده‌است. منبع: مجمع‌البیان، ج‌۱۰، ص‌۸۵۴ · صحیح البخاری، ج‌۶، ص‌۱۱۵ · بیان السعاده، ج‌۴، ص‌۲۸۱ · الکافی، ج۱، ص۹۱ · الاتقان، ج‌۱، ص‌۱۲۲ · التفسیر الکبیر، ج‌۳۲، ص‌۱۷۵‌۱۷۶ · تفسیر قرطبی، ج‌۲۰، ص‌۱۶۹