سکنی: مقتضای عقد سکنی و رقبی و عمری

آیا مقتضای عقد سکنی‌ و رقبی‌ و عمری ‌ تملیک منفعت خاص ( سکونت ) است به فردى که سکنى‌ براى او قرار داده شده، یا تملیک انتفاع ؛ بدین معنا که بهره وری و سکونت گزیدن در ملک براى سکونت کننده باشد، بدون آنکه منفعت آن ملک به وى انتقال یابد و یا اباحه لازم ؟ ۱۴. ۱ - سه احتمال و تفاوت آن سه سه احتمال متصور است. تفاوت آن سه در این است که ۱۴.۱. ۱ - احتمال اول بنابر احتمال نخست (تملیک منفعت خاص) فردى که سکنى‌ براى او قرار داده شده، در صورت اطلاق عقد، مى‌تواند هر گونه استفاده‌اى از آن مکان ببرد؛ به سکونت خودش یا دیگرى، هرچند اجنبی ، یا اینکه آن را به دیگرى اجاره یا عاریه دهد. ۱۴.۱. ۲ - احتمال دوم اما بنابر احتمال دوم (تملیک انتفاع) در صورت اطلاق عقد، تنها مى‌تواند کسانى را که به طور معمول با وى در یک جا زندگى مى‌کنند- مانند همسر ، فرزندان و خدمتکار - در آن مکان اسکان دهد؛ لیکن غیر آنان را نمى‌تواند اسکان دهد یا آن مکان را به دیگرى اجاره یا عاریه دهد. ۱۴.۱. ۳ - احتمال سوم بنابر احتمال سوم ( اباحه لازم ) نیز حکم همین است با این تفاوت که طبق احتمال دوم، چنانچه حق انتفاع مقید به مرگ مالک باشد و سکونت کننده قبل از او بمیرد، این حق به ورثه او به ارث مى‌رسد، بر خلاف احتمال سوم که طبق آن، حقى به ورثه منتقل نمى‌شود. بر حسب ظاهر، احتمال سوم قائلى ندارد؛ لیکن برخى مقتضاى عقد سکنى‌ و نیز رقبی ‌ و عمری ‌ را تملیک منفعت، و برخى دیگر تملیک انتفاع دانسته‌اند. قول به عدم جواز اسکان کسانى که بر حسب متعارف با سکونت کننده در یک جا زندگى نمى‌کنند، به مشهور نسبت داده شده است. منبع: تحریر الوسیلة، ج۲، ص۸۹ · الأحکام الواضحة (فاضل)، ص۴۳۹ · جواهر الکلام، ج۲۸، ص۱۵۱-۱۵۳