سیر تحدی قرآن: نزول تدریجی قرآن

قرآن کریم، کتابی حکیمانه است و یکی از آثار حکمت آن، شیوه نزول تدریجی این کتاب آسمانی است. دو نظریه مشهور و قابل قبول‌تر آن است که: اول قرآن در شب قدر از لوح محفوظ به آسمان دنیا نازل شده و در مدت بیست و سه سال بر پیامبر به تدریج نازل گردیده است. دوم: قرآن کریم هر سال به مقداری که در آن سال، تدریجا نازل می‌شد، در شب قدر بر قلب پیامبر نازل می‌شد. سپس در هر سال به گونه‌ای تدریجی همان آیات دوباره بر پیامبر نازل می‌گردید.) اما در نزول تدریجی، آیات آن در ۲۳ سال بر پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) نازل شد. یکی از حکمت‌های نزول تدریجی قرآن، حضور وحی الهی در حوادث جامعه و شیوه تربیت تدریجی قرآن نسبت به مسلمانان و تنظیم چگونگی مباحثات و مناظرات میان پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و معاندان بوده است. (از موارد مشهور در تحریم تدریجی، حکم خمر و حرمت نوشیدن آن است. پیامبر ساکت شد تا آیه دوم نازل شد: (لا تقربوا الصلاة وانتم سکاری) باز گفتند شراب حرام گردید پس گفتند یا رسول الله (همان گونه که آیه فرموده است) ما نزدیک نماز نمی‌نوشیم (که در نماز مست نباشیم) پیامبر ساکت شد تا آیه سوم نازل شد: (یا ایها الذین آمنوا انما الخمر والمیسر …) پس پیامبر فرمود که شراب حرام شد.) بعضی بر این مراحل آیه دیگری را که در مرحله اول قرار می‌گیرد، افزوده‌اند و آن این آیه است: (ومن ثمرات النخیل والاعناب تتخذون منه سکرا ورزقا حسنا همچنین اعلان روشن و تفصیلی بعضی از محرمات ، در مراحل مختلفی انجام پذیرفته است. بعضی از احکام واجب نیز پس از گذشت سالیان زیادی از بعثت، به جامعه ابلاغ گردیده است. (مانند آیه وجوب زکات (خذ من اموالهم صدقة…) که در سوره توبه و در اواخر دوران هجرت نازل گردیده است.) وجود نمونه‌های فوق، نشانگر حکمت ترتیب نزول آیات در زمان‌های معین است. منبع: الاتقان فی علوم القرآن، ج۱، ص۱۲۹_ ۱۳۱ · بقره/سوره۲، آیه۲۱۹ · نساء/سوره۴، آیه۳۴ · مائده/سوره۵، آیه۹۰ · نحل/سوره۱۶، آیه۶۷ · تاریخ قرآن کریم، ص۴۶_ ۵۲