سیر تطور قواعد فقهی: عرصه اجتهاد

شیعه در آن دوران ـ قرنهای چهارم و پنجم ـ برای نخستین بار پای در عرصه اجتهاد رسمی نهاد. فقیهان بی آن‌که خواهان اثرپذیری از سنّیان باشند و یا حتی در برابر اندیشه و تفکر آنان, نرمش به خرج دهند, در فضای آکنده از متدها و روشهای سنّیان قرار گرفتند, در نتیجه پاره ای از اجزا و عناصر متدلوژی اجتهاد سنّیان و یا دست کم پاره ای از ویژگیهای آنان به درون شیعه پای نهاد.سنّیان, به اصول بهای بیش تری می‌دادند و قواعد را درحاشیه پی می‌گرفتند. شیعه نیز به همین راه رفت. ادامه این چگونگی و حالت, تاریخ شیعه را در مدار رویکردها و واکنشهای تندرَوانه قرار داد که علیه یکدیگر, یکی پس از دیگری به وقوع پیوستند. و این چنین, دانش قواعد فقهی مشکلی تاریخی دارد و این مشکل, همچنان حل نشده باقی‌مانده است. قبل از آن‌که تورم شکننده وتراکم زیان بار دانش اصول به رویکرد: تندرَوانه دیگری بیانجامد, باید کوشید بستری از عقلانیت اصولی را برای قوام یافتن روح فقه در سایه قاعده های فقهی نظام بخش, گستراند.