سیستم بین المللی جبران خسارت و قانون حاکم — حادثه موضوع دعوا در زمان حاکمیت قانون

ب. ت. ب. اطلاق ماده ۷ همه افرادی که همراه با دارنده وسیله نقلیه از ایران سوار شده و به خارج می روند اعم از ایرانی یا خارجی یا افرادی که در هر حال تابعیت ایران را دارند. و در بیرون از مرز سوار بر وسیله نقلیه دارای پوشش بیمه ای از ایران میشوند یا افراد ایرانی که در حادثه رانندگی آن سوی مرز با اتومبیلی که با بیمه ایرانی خارج شده تصادف میکنند و نیز رانند مسبب اعم از ایرانی و خارجی مشمول حمایت های قانونی بر اساس قانون ایران هستند. بنابر این میتوان گفت که قانونی غیر از قانون محل وقوع فعل زیانبار بر این حوادث پذیرفته شده و به راه حل موجود در نظام مسئولیت آمریکا که انتخاب قانون دارای بیشترین ارتباط است نزدیک شده است زیرا به دلیل عامل ارتباطی تابعیت سرنشین ایرانی یا عامل ارتباطی محل سوار شدن افراد در ایران و عزیمت به خارج یا پوشش بیمه ای ایرانی و ثالث زیان دیده ایرانی پوشش بیمه ای اجباری اعلام شده است و این امر نشان می دهد که مقنن به مسئولیت دارنده در آن سوی مرزها هم توجه دارد از این رو برای جبران خسارت این دسته از افراد حساس است. این در حالی است که اگر افراد زیان دیده اعم از کسانی می بودند که دارای تابعیت ایرانی و خارجی اند یا اعم از اینکه محل سوار شدن آنها در ایران یا خارج باشد یا تابعیت ایرانی یا خارجی برای جبران خسارت تفاوتی نداشت؛ در این صورت قانون حاکم، وضعیت متفاوتی دارد و امکان داشت این قانون را بر اساس محل صدور بیمه نامه و قرارداد تحلیل کرد زیرا اجبار به دریافت پوشش بیمه ای از ایران برای مسئولیت خارج از کشور چیزی جز اعمال قانون حاکم بر اساس بیمه نامه نیست. در مورد حوادث رانندگی که ایرانیان در خارج از کشور به وجود می آورند و ایرانی دیگر را آسیب می رسانند در حالی که پوشش بیمه ای ندارند به نظر می رسد قانون ایران اعمال می شود و جبران خسارت در دادگاه های ایران تنها از طریق دیه و ارش میسر است مگر آنکه دادگاه خارجی، بر اساس مصالحه طرفین رأیی با مفاهیم دیگر صادر نموده باشد که در این صورت شناسایی و اجرای رأی در ایران اشکالی ندارد. بنابراین در آخرین تحلیل می توان گفت تمام حوادث رانندگی که مسئول حادثه ایرانی است یا از ایران بیمه نامه تهیه کرده است. مشمول قانون ایران خواهد بود اما اگر زیان دیده ایرانی نباشد چنین قانونی اعمال نمی شود و مهم، محل وقوع حادثه، م. ب.. ۲۵۲ ۴۵۲ - حوادثی که در خارج از کشور برای ایرانیانی که عازم سفرهای زیارتی هستند رخ می دهد از دعاوی مهم در زمینه بیمه و مسئولیت مدنی است. مسائلی که به طور عمده در این دعاوی مطرح می شود عبارت است از: ۱ - قانون حاکم بر دعوا ۲- محل طرح دعوا - حدود اعتبار امر مختوم آراء دادگاه های خارجی؛ زیرا در برخی موارد دادگاه خارجی راننده مقصر را محکوم می نماید و اثر این رأی در محاکم ایران باید بررسی شود ۴- تعهدات بیمه گر نسبت به حوادث مذکور در دادنامه شماره ۰۰۸۹۶-۸۷/۹/۱۳ موضوع پرونده ۲/۸۷/۰۰۲۲۲ شعبه دوم دادگاه حقوقی گرگان به برخی از این مسائل اشاره شده است: «در خصوص دادخواست تقدیمی وراث مرحوم شهر بانو... و مرحوم محمد... به نامهای آقایان و خانمها … حسین فرحناز فاطمه زهرا و صدیقه به طرفیت ۱ - شرکت بیمه ... ۲ - شرکت مسافربری تعاونی ۱۵ ۳ شرکت خدماتی زیارتی ... - آقای …... با وکالت آقای …... ۵ بیت المال جمهوری اسلامی ایران به خواسته صدور حکم بر محکومیت خواندگان به پرداخت دیه مورث خ. ه. ب. نامهای شهربانو.... محمد... ناشی از بی احتیاطی راننده مقصر مرحوم غلامرضا... در کشور ترکیه با احتساب خسارت دادرسی با بررسی و مداقه در محتویات پرونده ملاحظه می گردد خ. ه. مدعی گردیدند پدر و مادر آنها از طریق شرکت خدماتی زیارتی ... به وسیله اتوبوس شماره ... جزء شرکت مسافربری تعاونی ۱۵ متعلق به خوانده ردیف چهارم حسنعلی... به رانندگی مرحوم غلامرضا... به سفر زیارتی در کشور سوریه عزیمت نمودند. به هنگام بازگشت از کشور سوریه در خاک کشور ترکیه اتوبوس به لحاظ بی احتیاطی راننده به دره سقوط نمود و منجر به مرگ پدر و مادرشان و همچنین تعدادی دیگر از مسافرین و راننده مقصر گردید. در پرونده کلاسه ۸۳/۵۳۳ شعبه شانزدهم دادگاه عمومی گرگان و طی دادنامه شماره ۱۰۹۹ مورخ ۱۳۸۳/۷/۱۷ به لحاظ فوت راننده مقصر حکم بر محکومیت وراث وی به پرداخت دیه از ماترک راننده مقصر، مرحوم غلامرضا... صادر گردید ولیکن وراث ماترکی از مورث خویش به ارث نبرده اند. شرکت بیمه ... دفاعاً بیان داشت به لحاظ اینکه حادثه مذکور در خارج از کشور جمهوری اسلامی ایران واقع شده است در نتیجه شرکت بیمه ... مسئولیتی در قبال پرداخت دیه ندارد وکیل آقای … ... در مقام دفاع از موکل خویش بیان داشت نام مورثان خ. ه. د. صورت وضعیت موجود نیست و معلوم نیست که چگونه آنها به وسیله موضوع دعوا به کشور سوریه عزیمت نمودند. موکل وی طی وکالت نامه ای کلیه عملیات راجع به سفر از جمله بیمه را به آقای …... طی وکالت نامه ای تحت عنوان کاپیتاژ اعطاء نمود. مضافاً بر اینکه به صورت کلی جبران خسارت بر عهده کسی است که خسارت ناشی از تقصیر یا بی احتیاطی وی باشد هر چند در قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی در مقابل اشخاص ثالث مصوب آذرماه ۱۳۴۷ به طور خفیف مسئولیت را متوجه مالک دانسته است اما در ماده ۴ قانون مذکور حوادثی که در خارج از کشور جمهوری اسلامی ایران اتفاق می افتد از شمول قانون مذکور استئنا نموده است. لهذا ن. ب. ا. ۱ حسب محتویات پرونده کلاسه ۱۱۳۰ شعبه سوم دادگستری شهرستان رامیان و پرونده کلاسه ۸۳/۵۳۳ شعبه شانزدهم دادگاه عمومی گرگان و قرارداد بیمه با شرکت بیمه ... بیمه نامه و گواهی حصر وراثت مستند دعوا و سایر اوراق، فوت مورثان خ. ه. ناشی از بی احتیاطی مرحوم غلامرضا... در حین رانندگی و همچنین مالکیت آقای …... بر اتوبوس موصوف در زمان وقوع حادثه و همینطور وقوع حادثه در خاک کشور ترکیه برای محکمه محرز و مسلم است ۲ ب. ت. ب. اینکه حادثه در کشور ترکیه واقع شده است این تردید ایجاد می گردد که کدام قانون باید بر واقعه حقوقی حاکم باشد؛ به نظر محکمه ب. ت. ب. اینکه افراد زیان دیده و فرد زیان رساننده و شرکتهای مسافربری و مالک اتوبوس ایرانی می باشند قوانین ایران را باید مناسب تر در مورد موضوع مطروحه دانست و به عبارتی دیگر قوانین ایران را حاکم بدانیم - در قوانین ایران قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسائل نقلیه موتوری زمینی در مورد شخص ثالث مصوب آذرماه ۱۳۴۷ سابق مجری بوده است. این قانون در سال ۱۳۸۷ تحت عنوان قانون اصلاح اصلاح شد. حادثه موضوع دعوا در زمان حاکمیت قانون بیمه اجباری مصوب ۱۳۴۷ اتفاق افتاده است ب. ت. ب. اینکه حسب ماده ۴ قانون مدنی اثر قانون نسبت به آتیه است و قانون نسبت به ماقبل خود اثر ندارد مگر اینکه در خود قانون مقررات خاصی نسبت به موضوع اتخاذ شده باشد در نتیجه باید قانون بیمه مه اجباری ۱۳۴۷ را نسبت به موضوع حاکم و قابل اجراء بدانیم - از آنجایی که حسب بند ۶ ماده قانون بیمه اجباری سال ۱۳۴۷ حوادثی که در خارج از کشور جمهوری اسلامی ایران اتفاق می افتد از شمول بیمه موضوع قانون بیمه اجباری سال ۱۳۴۷ خارج است و با التفات به اینکه قرارداد بین بیمه گر و بیمه گذار در موضوع معنونه تنها راجع به حوادث داخل کشور منعقد شده است و در مورد حوادث خارج از کشور توافقی ننمودند و مسئولیتی بر عهده شرکت بیمه ... در پرداخت دیه نمی باشد ۵ در قانون بیمه اجباری سال ۱۳۴۷ مقنن در حکمی استثنایی بر قاعده کلی مسئولیت نظریه تقصیر دارندگان اتومبیل را مسئول زیانهای وارده ناشی از آن دانسته است. مسئولیت دارنده اتومبیل بر خلاف شرکتهای بیمه مطلق م. ب. به عبارتی دیگر دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی مسئول زبانهای وارده ناشی از آن چه در داخل ایران و چه خارج از کشور هستند. قانونگذار در مقام بیان مسئولیت بیمه شرکتهای بیمه حوادث خارج از کشور را استثناء نموده است و این مهم نافی مسئولیت مطلق دارندگان وسایل نقلیه موتوری نیست؛ ۶- دارنده وسیله نقلیه مکلف بوده است اتومبیل را حتی در خارج از کشور بیمه شخص ثالث تحت عنوان کارت سبز نماید مسئولیت دارنده اتومبیل در برابر اشخاص ثالث محدود به محدوده جغرافیایی خاصی نیست قانونگذار فرض مسئولیت را برای دارنده اتومبیل به طور مطلق پیش بینی نموده است و مضافاً بر اینکه در پی فعالیت و کسب منفعت دارنده اتومبیل زبانی به دیگران وارد شده است که باید جبران شود (من له الغنم فعلیه الفرم) - دفاع وکیل آقای …... مبنی بر اینکه اسم مورث خ. ه. د. صورت وضعیت نمی باشد پذیرفته نیست زیرا نکته مهم این است که در هنگام حادثه اشخاص مذکور در اتوبوس حضور داشتند و نام آنها در لیست سرنشینان آسیب دیده م. ب.. قطعاً در سفر مهمی چون عزیمت به کشور سوریه و آنهم در یک مهلت چند روزه سرنشینان با هماهنگی راننده اتوبوس و شرکت زیارتی و شرکت مسافربری وارد اتوبوس شدند و به عنوان مسافر انتخاب گردیدند. البته وکیل آقای …... در قسمت دیگر دفاعیات خود بیان نمود اقدامات راجع به امر بیمه را موکل وی طی وکالت نامه ای به شخص دیگری اعطاء نمود. در پاسخ باید گفت انجام تکلیف قانونی با اعطاء وکالت به دیگران از عهده اصیل ساقط نمی شود و مسئولیت وی در برابر زیان دیدگان از بین نمی رود لهذا دادگاه دعوای خ. ه. را ثابت تشخیص و مستندا به ماده یک قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسائل نقلیه موتوری زمینی در مقابل شخص ثالث مصوب آذرماه ۱۳۴۷ حکم بر محکومیت خوانده ردیف چهارم یعنی آقای …... به عنوان دارنده اتومبیل به پرداخت یک دیه کامله مرد مسلمان بابت مرحوم محمد... و نصف دیه کامله مرد مسلمان بابت مرحوم شهربانو... به نرخ یوم الاداء و همچنین پرداخت ۱۱/۹۵۰/۰۰۰ ریال بابت خسارت دادرسی د. ح. خ. ه. صادر و اعلام می نماید. در مورد شرکت بیمه ... و شرکت مسافربری تعاونی ۱۵ و شرکت خدماتی زیارتی ... ب. ت. ب. استدلالها و مستندات فوق الذکر دعوای خ. ه. را غیر وارد تشخیص و حکم بر بطلان آن را صادر و اعلام می نماید اما در مورد بیت المال جمهوری اسلامی ایران ب. ت. ب. اینکه در قسمت اول رأی حکم به پرداخت دیه صادر شده است لهذا تصمیم در مورد الزام به پرداخت دیه از بیت المال امکان پذیر نمی باشد چنانچه به هر دلیلی پرداخت دیه توسط دارنده و راننده منتفی شود وراث میتوانند با طرح دعوای مجدد به طرفیت بیت المال به محکمه مراجعه نمایند و محکمه راجع به الزام بیت المال وفق مقررات اتخاذ تصمیم نماید. دادگاه مستنداً به قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی قرار عدم استماع دعوا را در وضعیت فعلی صادر و اعلام می نماید. بدیهی است ب. ت. ب. اینکه در مورد هزینه دادرسی حکم بر اعار خواهان صادر شده است لهذا در مرحله تذکر این نکته نیز بی مناسبت نیست که چون حوادث رانندگی واقع شده در ایران تابع قانون ایران است تمام محدودیت ها یا مزایای قانون نسبت به مسئولان حادثه اعمال می شود بنابراین می توان مطابق ماده ۴۹ قانون بیمه اجباری ۱۳۹۵ از کارت سبز آنها، در صورت تأیید دفتر مرکزی ذیربط در ایران در قرار تأمین استفاده کرد. ۲۵۳ مفاد ماده ۳-۵ مقررات داخلی سیستم کارت سبز که بیان می دارد در هیچ شرایطی تقاضای جبران غرامت شامل مبالغ پرداختی بابت جریمه ها، وجه الضمان یا سایر جرایم مالی که به عهده بیمه گذار است و تحت پوشش بیمه مسئولیت دارندگان وسایل نقلیه موتوری کشور محل تصادف نیست نخواهد شد ارتباطی با پذیرش مبلغ بیمه نامه به عنوان وثیقه ندارد و محکومیت هایی غیر از مبلغ جبران خسارت که عهده بیمه گر است را بیان میکند.