شرایط تملک از طریق احیا

عملیات احیا در صورتی موجب مالکیت میگردد که دارای شرایط زیر باشد: الف) اذن امام از میان فقهای مذاهب اربعه فقهای حنفی و مالکی و فقهای امامیه به ر اعتبار اذن امام در تملک اراضی از طریق احیا نظر داده اند. امامیه با تمسک به اطلاقات، میان زمان حضور امام و غیبت تفاوتی قائل نیستند و معتقدند در زمان غیبت اذن امام (ع) از طریق عمومات تحصیل شده است. به نظر می رسند منظور از امام در نظریه امامیه شخص وی نیست، بلکه به موجب نظریه اعتبار اذن امام مالکیت اولیه اراضی موات متعلق به حکومت است و هیچ کس نمی تواند بدون اذن حکومت اقدام به تصرف و احیای اراضی کند. این موضوع در قوانین موضوعه جمهوری اسلامی ملحوظ گردیده است. حسب مقررات تصویب شده چه در متن قانون مدنی و چه در قوانین جنبی احیا و تملک اراضی موات فقط با رعایت قوانین و صدور مجوز امکان پذیر است. ب) قصد احیا و تملک نظر به این که تملک از ایقاعات و یک عمل حقوقی محسوب می شود، بی شک متوقف بر قصد است ولی آیا قصد احیا کافی است یا علاوه بر قصد احیا، قصد تملک نیز لازم است؟ بعضی از فقیهان از جمله شهید در کتاب دروس قصد تملک را لازم دانسته اند، ولی بعضی دیگر قصد احیا را در این امر کافی دانسته و قصد تملک را لازم ندانسته اند. در توجیه نظر آنان گفته شده که نصوص و ادله وارد مطلق و عامند و قید قصد تملک امری زاید است و دلیلی بر اعتبار و لزوم آن نیست. برای آگاهی بیشتر در این باره رجوع کنید به همین کتاب، قاعده التحجیر یفید الأولویه، ص ۳۶۷. - موسوعه الفقه جمال عبد الناصر، ج ۴-۲، ص ۱۳۶. جواهر الکلام، ج ۳۸، ص ۹، ۱۱ و ۱۷-۱۵ و مکاسب، ص ۱۶۲.