شرایط توبه: توبه نصوح

کاملترین «توبه»‌ای که قرآن کریم بیان داشته توبه نصوح است: «توبوا الی اللهِ تَوبَةً نَصوحاً». اما «توبه نصوح» چگونه است؟ احادیث و اقوالی را که در این‌باره وارد شده، مورد توجه قرار می‌دهیم: ۱۰. ۱ - توبه نصوح در طول تاریخ ۱. آن حضرت فرمود: «ان یَتوبَ التّائبُ، ثمَّ یَرجِعَ فی ذَنبٍ، کما لایَعودَ اللَّبَنُ الَی الضَّرعِ» (توبه نصوح) این است که شخص گناه‌کار، پس از توبه به گناه باز نگردد همان‌طور که شیر به پستان برنمی‌گردد. ۵. نصوح، از «نَصَح» به معنای نصیحت و خیرخواهی است و منظور از «توبه نصوح» توبه‌ای است که توبه‌کننده در راه خیر و صلاح خویش قدم گذارد، ‌به گونه‌ای که عمل او موجب عبرت و پندپذیری دیگران هم گردد. ۶. نصوح، از نصاحةُ الثّوب، یعنی خیّاطی لباس گرفته شده؛ همان‌طور که خیّاط با عمل خود پارگی لباس را ترمیم می‌کند، بریدگی آن را به هم وصل می‌گرداند و سستی آن را محکم و استوار می‌سازد، کسی هم که توبه می‌کند، گسیختگی ایمان خود را ترمیم می‌کند، بریدگی و جدایی خود از خدا و اولیای او را که به وسیله گناه به وجود آمده، مرتبط و متّصل می‌نماید و سستی دین خود را با اطاعت و عبادت ، به قوام می‌رساند. ۷. سعید بن جُبَیر ، گفته: توبه نصوح، آن است که انسان ، گناه را پیوسته مدّ نظر داشته و دیگر آن را مرتکب نشود و با استغفار به زبان ، پشیمانی با قلب و خودداری اعضا و جوارح بدن از گناه، تحقق یابد. ۹. کلبی گفته: توبه نصوح توبه قبول شده است و قبولی آن تحقق نمی‌یابد، مگر این‌که در آن، ترس از عدم قبولی، امید به قبولی و اطاعت پیوسته وجود داشته باشد. ۱۰. توبه نصوح، توبه‌ای است که ظاهر و باطن انسان گناه‌کار، از گناه پاک گردد، بلکه باطن بهتر و پاک‌تر از ظاهر شود.» ۱۰. ۲ - شرایط توبه واقعی آری، چنین توبه‌ای، با خصوصیات و شرایطی که بیان شد، توبه واقعیِ مطابق با موازین شرعی است؛ منبع: تحریم/سوره۶۶، آیه۸ · بحارالانوار، ج۶، ص۲۰ · کافی، ج۲، ص۴۳۲ · مجمع البیان، ج۱۰، ص۶۲ · مجمع البیان، ج۱۰، ص۶۳ · منهج الصّادقین، ج۱۰، ص۳۴۲ · بحارالانوار، ج۶، ص۲۲ · اصول کافی، ج۲، ص۴۳۵ · بحارالانوار، ج۷۰، ‌ص ۳۲۷ · شرح تجرید، المسالة الحادیة عشر، ص۳۳۱