شرایط تکلیف: عقل

شرط دیگر تکالیف شرعی، عقل است، از این رو مجنون مکلف نیست. این شرط را از آیه ۲۸۲ بقره استفاده کرده‌اند، با این استدلال که از مصادیق «ضعیفاً» و «اَو لایَستَطیعُ اَن یُمِلَّ» در این آیه، دیوانگان یا کسانی‌اند که دچار ناتوانی عقلی‌اند. به نظر برخی این شرط از آیه ۶ نساء : «فَاِن ءانَستُم مِنهُم رُشدًا فَادفَعوا اِلَیهِم اَمولَهُم» نیز استفاده می‌شود. بر شرط بودن عقل برای تکلیف، ادله دیگر، مانند عقل و احادیث نیز دلالت دارند. منبع: العلامة الحلی (م ۷۲۶ ق)، منتهی المطلب، ج۲، ص۶۴۸، به کوشش مجمع البحوث الاسلامیة، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۴۱۲ ق · بقره/سوره۲، آیه۲۸۲ · المقدس الاردبیلی (م ۹۹۳ ق)، زبدة البیان، ج۱، ص۴۴۴، به کوشش بهبودی، تهران، المکتبة المرتضویه · نساء/سوره۴، آیه۶ · الطبرسی (م ۵۴۸ ق)، مجمع البیان، ج۳، ص۱۶، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۰۶ ق · العلامة الحلی (م ۷۲۶ ق)، تذکرة الفقهاء، ج۱، ص۲۶۶، المکتبة المرتضویه · الحرالعاملی (م ۱۱۰۴ ق)، وسائل الشیعه، ج۲۸، ص۲۳، قم، آل البیت (علیهم‌السلام) لاحیاءالتراث، ۱۴۱۲ ق