شرایط صحت شرط (قواعد فقه): انواع شرط مجهول

به موجب نظریه رایج، شرط مجهول دو قسم است. ۳. ۱ - قسم نخست قسم نخست، شروطی هستند که جهل به آنها موجب جهل به عوضین می‌شود؛ مثل آنکه کسی خانه‌ای بخرد و ثمن معامله را مبلغ معینی قرار دهد و شرط کند که ثمن را هر وقت بخواهد تسلیم کند، یا آنکه بایع شرط کند هر وقت بخواهد مبیع را تحویل بدهد. چنین شرطی موجب جهل به عوضین می‌گردد، چرا که مدت و زمان تحویل دارای ارزش عقلایی است و بدون شک مؤثر در ثمن خواهد بود (للاجل قسط من الثمن). این دسته از شروط مجهول علاوه بر آنکه خود باطلند، مبطل عقد نیز هستند. ۳. ۲ - قسم دوم قسم دوم از شروط مجهول، شرطی است که جهل به آن موجب مجهول شدن عوضین نیست؛ مثل آنکه کسی خانه‌ای را به مبلغ یک میلیون تومان بفروشد و ثمن معامله را دریافت کند، ولی طرفین شرط کنند خریدار صد کیلو مواد خوراکی نیز برای فروشنده بخرد، یا به فروشنده تحویل دهد. در این مورد، اگر چه به علت عدم تعیین نوع خوراک و تنوع مواد خوراکی شرط مجهول است، ولی جهل به آن در عوضین تاثیری ندارد. این شروط اگر چه باطل است، مبطل عقد نخواهد بود.