شرایط مفسر: آمیختگی شرایط مفسر و تفسیر

دانشمندان علوم قرآن ، تحت عنوان «شرایط مفسر» یا «ویژگی‌های لازم برای مفسر» امور فراوانی را ذکر کرده‌اند که بخشی مربوط به « منابع تفسیر »، بخشی مربوط به « قواعد تفسیر »، بخشی مربوط به «علوم مورد نیاز» و بخشی مربوط به «شیوه تفسیر» است، البته در این میان محققانی هستند که مجموعه‌های یاد شده را با شرایط مفسر به هم نیامیخته‌اند، ولی غالبا بخشی از مجموعه‌های یاد شده را تحت عنوان شرایط مفسر ذکر کرده‌اند. این آمیختگی معلول یکی از سه امر زیر است: نخست آن که چون طرح این مباحث سابقه طولانی نداشته است، تفکیک محورهای مختلف یاد شده از یکدیگر، مورد غفلت قرار گرفته و یا به آسانی میسر نبوده است. دوم آن که گاه برخی از این مباحث با نگرش‌های متفاوت در قلمرو عناوین مختلف قرار می‌گیرند. به عنوان مثال، اگر به علوم ادبی به عنوان یک منظومه معرفتی نگریسته شود، از علوم مورد نیاز مفسر، و اگر به عنوان تخصص و تبحر مفسر در به کارگیری آن منظومه معرفتی نگریسته شود، از شرایط مفسر به شمار می‌آید. سوم آن که برخی از این دانشمندان از واژه «شرایط تفسیر» مفهوم گسترده‌ای را مدنظر داشته‌اند که شامل علوم مورد نیاز و رعایت قواعد تفسیر نیز می‌شود. در هر حال، مفهوم مورد نظر در این جا، معنای خاصی دارد و تنها در برگیرنده اموری است که حاکی از وجود نوعی توانایی و کمال برای مفسر در بعد بینش یا گرایش م. ب. و شامل دیگر مجموعه‌های یاد شده نمی‌گردد.