شریعت سهله و سمحه: نکته

آیا این دو، به یک معنی است یا خیر؟ اگر به یک معنی نیست، رابطه آن دو چگونه خواهد بود؟ روشن است که این دو قاعده ( قاعده تسهیل و لاحرج) به یک معنی نیستند؛ ممکن است اموری یافت شود که نه حَرجی و نه آسان باشد. یعنی اگر چه نتوان با (لاحرج) حکم را از روی آنچه حَرَجش مشکوک است، برداشت، با قاعده تسهیل می‌توان آن حکم را از اسلام زدود. یعنی در مجموع، تکالیف برای مکلّفان کلفت آور نیست و آنان براحتی از عهده انجام آن‌ها برمی آیند. این مطالب از آیه (یرید الله بکم الیسر ولا یرید بکم العسر) نیز استفاده می‌شود. نیز وقتی به امور مطرح شده در آیه بنگریم، همین مطلب روشن می‌شود؛ زیرا (على الذین یطیقونه) وجوب روزه را از اهل (اِطاقه) برداشته و روشن است که (اطاقه) به معنای نداشتن و یا عاجز بودن نیست بلکه (افراد کم طاقت) معنی می‌شود. این افراد با کمی سختی می‌توانند روزه بگیرند و اغلب پیران در زمان ما، از روی تقدّس، این مقدار از سختی را تحمل می‌کنند و روزه می‌گیرند. همچنین بیمار و مسافر، آن چنان‌که نتوانند روزه بگیرند بلکه روزه برای آنان کمی سختی دارد، ولی با این حال، آیه شریفه روزه آنان را به ایام دیگر موکول کرده است. اگر در وضو ، پس از مشکل داشتن برخی از اعضا حکم به وضوی جبیره می‌شود، مریض، مسافر یا کم طاقتان نیز نباید نصف روزه یا کمتر و بیش‌تر روزه بگیرند؟ به عبارت دیگر، نباید قانون (مالا یدرک کلّه لا یترک کلّه) اجرا شود؟ جواب این دو بحث کاملاً متفاوت است، زیرا: وقتی وضوی جبیره واسطه تیمّم و وضوی کامل می‌شود که قسمت کمی از یک عضو دارای مشکل است، نه وقتی که همه عضوها جراحت و مشکل دارد و حدیث نیز جبیره را در جایی تجویز کرده که ناخن افتاده باشد. و عرف نیز وضوی جبیره ای را همان وضوی کامل می‌داند. بر مرهم مسح کن!) امّا بنابرهیچ عرفی، نصف روزه، روزه نیست یا روزه ای که وسطش یک قرص دارویی یا نظیر آن خورده شود، روزه نیست، زیرا روزه در نزد عرف خودداری کردن از مفطرات، در زمان معین است. بنابراین، روزه داری حدّ وسطی ندارد تا پس از ناتوانی از روزه تمام، نوبت به آن برسد. البته مستحب است که شخص مریض مسافر یا پیر، در ماه رمضان از خوردن زیاد و خوردن علنی خودداری کند، امّا این برای احترام ماه رمضان است، نه این‌که روزه خورده شده، باز روزه به حساب آید. هیچ عرفی نیز این کم خوردن یا مخفیانه خوردن را مصداق روزه حساب نمی‌کند. منبع: ابواب من یصح منه الصوم، باب۱۵ · ابواب من یصح منه الصوم، باب۱۷ · کافی، ج۳، ص۳۳، حدیث۴