شمار این دلیلها

ادلة اثبات دعوا را به دشواری می توان محصور در چند وسیله معین کرد. زیرا پیشرفت علوم و صنایع هر روز وسیله ای تازه برای دستیابی به حقیقت ابداع می کند: در عصر ما راههای علمی کشف جرائم و اطلاعات رایانه ای و نفوذ به دایره اسرار درونی و تحلیل و نتیجه گیری از رفتار اشخاص افق تازه ای در این زمینه گشوده است. با وجود این نباید چنین پنداشت که علم دشواریهای اثبات را از بین می برد و کشف حقیقت را آسان می کند چرا که زندگی و رابطه ها را نیز به همان اندازه پیچیده تر می سازد. تمایل نظامهای حقوقی به سوی آزادی دلایل و تکیه بر اقناع وجدانی دادرس نیز واکنش طبیعی مقابله با دشواریها و استفاده شایسته از ابتکارها است. رویکرد تازه نشان می دهد که دورنمای جانشینی ابزارها و حذف ابتکارهای شخصی انسان در این زمینه راهزن است و باید پذیرفت که در هر قضاوتی رهبری نهایی به عهده انسان با همه ویژگیهای اخلاقی و عاطفی و روانی این موجود زنده است و آفریده بر آفریدگار حکومت نمی کند. زندانی کردن انسان در چارچوب دلایل قانونی هنوز هم طرفدارانی دارد و ضرورتی است که برای حفظ بیطرفی دادرس گاه باید تحمل کرد. در واقع نظم اداره دلیل» در هر جامعه متناسب با میزان اعتماد و حیثیتی است که دستگاههای قضایی کسب کرده اند. تاریخ نشان می دهد که در عصر قدیم یا دلایل راهی به واقع نداشته و وسیله فصل خصومت بوده است مانند سوگندهای مذهبی گذشتن از آتش مبارزه های تن به تن و با حیوانات درنده و استفاده از سحر و جادو یا اگر راهی به واقع داشته است، بر قاضی تحمیل می شده و قدرت ابتکار و ارزشیابی را از او می گرفته است مانند اثبات دعوا با بینه و اماره های قانونی تخلف ناپذیر در حالی که در نظامهای کنونی ارزش شهادت را دادرس تعیین می کند، اعتبار نظر کارشناس و اماره های قانونی منوط بر این است که قرائن قطعی بر خلاف آن موجود نباشد و تمیز ارزش قرینه ها با دادرس است.