شناسایی شرکت تعاونی و تبیین اهمیت آن — مطابق ماده ۱۹۰ قت

اصول ۴۳ و ۴۴ قانون اساسی بخش تعاونی را در کنار بخش دولتی و خصوصی از ارکان و پایه های نظام اقتصادی معرفی میکند. برابر اصل ۴۴ قانون اساسی بخش تعاونی شامل شرکتها و موسسات تعاونی تولید و توزیع است که در شهرها و روستاها مطابق ضوابط اسلامی تشکیل می شود. قانون شرکتهای تعاونی مصوب ۱۳۵۰ و قانون بخش تعاونی اقتصاد جمهوری اسلامی مصوب ۱۳۷۰ و مواد ۱۹۰ تا ۱۹۵ ق.ت اسناد مهم تقنینی در تعریف ضوابط نحوه شکل گیری، ساختار انواع اصول حاکم، نحوه فعالیت، انحلال، تصفیه .... این نوع شرکت م. ب.. تاسیس و اداره شرکت های تعاونی جز در پاره ای اصول مطابق اصول حاکم بر شرکتهای سهامی است. مطابق ماده ۱۹۰ قت: شرکت تعاونی تولید شرکتی است که بین عده ای از ارباب حرف تشکیل می شود و شرکاء مشاغل خود را برای تولید و فروش اشیاء یا اجناس بکار می برند و مطابق ماده ۱۹۲ ق. ت: شرکت تعاونی مصرف شرکتی است که برای مقاصد ذیل تشکیل می شود: ۱ - فروش اجناس لازمه برای مصارف زندگانی اعم از اینکه اجناس مزبوره را شرکاء ایجاد کرده یا خریده باشند. ۲ - تقسیم نفع وضرر بین شرکاء به نسبت خرید هر یک از آنها. افزون بر شرکتهای تعاونی تولید و تعاونی مصرف که در موارد یاد شده شناسایی شده است، گونه دیگر از شرکت تعاونی شرکت تعاونی مصرف است که مطابق قانون شرکتهای تعاونی از گردهم آیی عده ای برای اندوختن اعتبار لازم تشکیل می گردد. اعضا در پرتو تعاون و همکاری به دنبال یافتن شرایطی برای بهره مندی از تسهیلات در قالب وام و عتبار هستند. ماده ۱ قانون شرکتهای تعاونی مصوب ۱۳۳۴ به نحو مطلوب این نوع شرکت را تعریف نموده است. با این وصف اساسنامه شرکت می تواند موضوع فعالیت آن را مقید و محدود سازد. ۲- ماده ۱ قانون شرکت های تعاونی مصوب ۱۳۳۴: شرکت تعاونی شرکتی است که برای مدت نامحدود بمنظور رفع احتیاجات مشترک شرکاء و بهبود وضع مادی و اجتماعی آنان برای یک یا چند منظور ذیل تشکیل می شود : انجام خدمات عمومی و هرگونه فعالیت مربوط به تولید محصولات کشاورزی و صنعتی، تهیه و طبقه بندی، نگاهداری، تبدیل و فروش محصولات مزبور، تهیه و توزیع هر نوع کالا و لوازم مورد نیاز زندگی و حرفه ای آنان، تحصیل وام و اعتبار برای شرکاه، اقدام به عملیات ساختمانی و ایجاد مسکن بیمه محصولات و حیوانات، قبولی نمایندگی مؤسسات و کارخانجات وابسته به فعالیتهای مذکور در فوق، خرید سهم الشرکه شرکتهای مشابه و امثال منظورهای مذکوره. امروزه بر اساس الگویی که شورای عالی تعاون در نظر گرفته، شرکت های تعاونی به صورت شرکت های سهامی شکل گرفته و اساسنامه این شرکتها منطبق با شرایط این نوع شرکتها م. ب.. ماده ۱۹۳ ق.ت هم بر این مبنا مقرر می دارد شرکت تعاونی اعم از تولید یا مصرف ممکن است مطابق اصول شرکت سهامی یا برطبق مقررات مخصوصی که با تراضی شرکاء ترتیب داده شده باشد تشکیل بشود ولی در هر حال مفاد مواد ۳۲ و ۳۳ لازم الرعایه است. حداقل اعضای شرکت تعاونی مطابق ماده ۱ قانون شرکتهای تعاونی هفت نفر م. ب.. اما در عمل شمار زیادتری به هنگام برپایی شرکت در آن عضو می شوند. هر یک از اعضا با هر میزان سرمایه دارای یک رای است. بر اساس ماده ۲ قانون مزبور شمار افراد عضو و میزان سرمایه شرکت ثابت و محدود نیست و به همین جهت بهای سهام باید نقد، پرداخت شود بند ۴ ماده ۵۰ قانون شرکتهای تعاونی ورود و خروج اعضا در شرکت اصولا آزاد است. مگر آنکه خروج موجب وقفه و خلل در فعالیت های تعاونی شود. از سویی چون دارایی و درآمد شرکت قابل توزیع بین اعضا نیست، بهای سهام شرکا به هنگام مطالبه از بهای اسمی تجاوز نمی کند. این توازن در صورت عدم تثبیت سرمایه پرداخت شده کاهش می یابد.