شهادت ( گواهی) ۸۵ — با وجود این چنان که اشاره شد

در موارد مذکور در مادتین ۲۴۴ و ۲۴۵، چنانچه مبنای رأی دادگاه گواهی گواه باشد و آن گواه طبق ماده ۲۳۱ از حضور در دادگاه معذور باشد استناد کننده به گواهی فقط می تواند به گواهی شاهد بر گواه اصلی استناد نماید. الحن این ماده نه تنها چهره ارشاد کننده درباره استفاده از شهادت با واسطه دارد بیان ضرورت اداء شهادت در دادگاه به عنوان شرط اعتبار شهادت نیز هست. و واژه فقط در عبارت ماده بخوبی این مفهوم را می رساند. ۳۰۰ آیا ادای شهادت اجباری است: در فقه نسبت به وجوب ادای شهادت اتفاق نظر وجود ندارد از ظاهر پاره ای از منابع استنباط می شود که وجوب بیان شهادت عینی است، ولی مشهور آن را واجب کفایی می داند بدین معنی که اگر شاهدان متعدد باشند، وجوب ادای شهادت بر هر کدام کفایی است. گروهی نیز وجوب کفایی را مشروط به استدعای از شاهد کرده اند. ولی در فرضی که شاهد تنها کسی است که ناظر به واقع بوده یا با شهادت او شمار شاهدان برای اثبات شرعی موضوع کافی می شود (مانند شاهدی که اقرار مورد استناد را شنیده است و بداند که از کتمان او خونی به هدر می رود یا حقی ضایع می شود وجوب ادای شهادت عینی است. بدین ترتیب، وجوب ادای شهادت در فرضی که دادگاه استماع آن را ضروری می داند و شاهد را احضار میکند، دست کم نظر غالب در فقه است: در قانون آیین دادرسی کیفری نیز قواعدی وجود دارد که این تکلیف از آن استنباط می شود: از جمله این که دادگاه می تواند شاهدی را که دوبار احضار کرده است برای ادای شهادت جلب کند ماده ۱۵۲ ق.آ.د.ک.. لحن مواد ۱۴۸ به بعد قانون و رویه قضایی نیز موید این وجوب است. با وجود این چنان که اشاره شد در قانون آیین دادرسی مدنی دادگاه های عمومی و انقلاب نشانه هایی از اختیاری بودن شهادت در امور مدنی دیده می شود از جمله اختیار دادگاه در جلب شاهدی که دوبار احضار شده و دعوت دادگاه را اجابت نکرده است از قانون آیین دادرسی مدنی حذف شده و استناد کننده به استفاده از شهادت برگ واهی هدایت شده است. ولی از سوی دیگر، واژه احضار رنگی از اجبار دارد و ضمانت اجرای مرسوم آن نیز جلب احضار شده است. پس به کاربردن این واژه در مورد دعوت شاهد نشانی از تکلیف به اجابت آن را به همراه ۱. از جمله در سوره بقره، آیه ۲۸۳ می خوانیم و من یکتمها فانه آثم قلبه و در سوره طلاق، آیه ۲، قرآن کریم آمده است: واقیمو الشهادة الله و در سوره بقره، آیه ۲۸۲ تکرار شده است که ولا تکتمو الشهادة».