کتابهای لغت هم، رجس را به معنای نجس ندانستهاند، بلکه به معنای پلیدی گرفتهاند که فراگیر است و تنها یک مصداق آن نجس فقهی است. رجس در آیه بالا، لعنت در دنیا و عذاب در آخرت است. ایشان، رجس را در آیه (فزادتهم رجساً الی رجسهم) به معنای (کفراً الی کفرهم) دانسته است که معلوم میشود با اینکه منافقان پلیدی کفر را دارند و خداوند آن را افزایش داد، باز هم از لحاظ فقهی پاکند. دو این که: معلوم نیست که مراد ایشان از (بلاخلاف) چیست؟
آیا مراد ایشان این است که اهل لغت در معنای رجس، اختلاف ندارند؟ یا مقصودشان این است که عرب در کاربردهای خود، هیچ اختلافی ندارد که رجس و نجس هم معنی و مترادفند؟ یا اینکه مقصود ایشان این است که فقیهان، هیچ اختلافی در این مطلب ندارند؟ هر کدام از این احتمالها که باشد، مهم نیست. بله، برابر احتمال دیگری میتوان رجس را به معنای نجس گرفت و آن اینکه رجس و نجس، هر دو به معنای پلیدی باشند و مربوط به نجاست اصطلاحی نباشند. ۳۶.
۲ - راغب در مفردات رجس، همان پلید است. گفته میشود: مرد پلید، مردان پلید…. رجس، بر چهار وجه است: پلیدی از جهت طبع، از جهت عقل ، از جهت شرع و از همه این جهات. و کافران را رجس (پلید) دانست؛ زیرا که شرک از جهت عقل، قبیحترین چیزهاست…. و در آیهگفته شده است که رجس به معنای: فتن=نفرت انگیز و گفته شده است که به معنای عذاب است. راغب آن را چیز پلید دانسته است. اقرب و صحاح نیز آن را پلید گفتهاند و از فراء نقل میکند که آن نظیر رجز است.
شاید مطالبی که از کتابهای لغت نقل کردیم، نشان داده باشد که رجس به معنای نجس اصطلاحی نیست، از این روی، نیازی به درازا کشاندن بحث و آوردن دیگر موارد کاربرد و از جمله روایات نیست. اشکال دیگر بر دلالت آیه این بود که بر فرض بپذیریم که: رجس به معنای نجس اصطلاحی فقهی باشد، باز آیه، یجعل الله الرجس علی الذین لایؤمنون نجاست ذاتی غیرمؤمنان را نمیرساند؛ زیرا آیه برای آنان تشخّص و وجودی فرض میکند سپس فوق آن وجود و محیط بر آن وجود و تشخص، نجاستی را فرض میکند، به گونهای که آن نجاست و پلیدی، آنان را فرا گرفته است و این گونه تعبیرات نمیتواند ناظر به ذات آنان باشد.
باز برای روشن شدن بیشتر، این آیه را با آیه :او لحم خنزیر فانه رجس، مقایسه کنید که خود خوک و ذات خوک، رجس، پلید یا نجس دانسته شده است، ولی در آیه مورد بحث، رجس، پلید یا نجس بر غیر مؤمنان نهاده شده است. باز آیه مورد بحث را با آیه (فاعرضوا عنهم انهم رجس) که درباره منافقان است، بسنجید تا روشن شود که رجس به خود منافقان نسبت داده شده، یعنی ذات آنان رجس است. افزون بر این، آیه میخواهد تنفر عمومی را از منافقان برانگیزاند تا از آنان دوری گزینند.
به عبارت دیگر، مقصود اصلی، دور بودن مسلمانان از آنان است، ولی با این حال که علت و لفظ هر دو رجس بودن آنان را میرساند، باز فقیهان فتوا به نجاست منافقان نمیدهند و در زمان پیامبر اکرم (ص) هم، با آنان معامله نجس، همانند سگ و خوک، نمیشده است. حال اگر منافقی که ذاتا رجس است و در آیه دیگر (فزادتهم رجساً الی رجسهم) از لحاظ فقهی نجس نباشد و از این دو آیه نشود نجاستش را فهمید، به طریق اولی، از آیه مورد بحث، نجس بودن غیرمؤمن را نمیتوان استفاده کرد و شاید به خاطر همین اشکالها و مانند این اشکالها باشد که معتقدان به نجاست مشرکان و اهل کتاب ، یا به این آیه استدلال نکردهاند و یا سرانجام استدلال به این آیه را درباره نجس بودن کافران، رد کردهاند.
منبع: ج۴، ص۷۳ · ج۴، ص۷۴ · ج۱، ص۲۷۸ · انعام/سوره۶، آیه۱۲۵ · توبه/سوره۹، آیه۲۹ · ج۳، ص۵۶، دارالکتب الاسلامیه، تهران · انعام/سوره۶، آیه۱۴۵ · توبه/سوره۹، آیه۹۵ · توبه/سوره۹، آیه۱۲۵
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
