شک: ابعاد شک

در ادامه به مهم‌ترین مباحث مربوط به این عنوان از دو بعد اصولی و فقهی اشاره مى‌کنیم. ۴. ۱ - بعد اصولی شک براى مجتهد ى که در پى استنباط حکم شرعی است یکى از حالات سه گانه یقین ، ظن و شک پدید مى‌آید. با حصول یقین و قطع به حکم شرعی ، بر اساس آن عمل مى‌شود و در صورت حصول ظن، با اقامه دلیل معتبر شرعى بر حجیت آن، همچون خبر واحد نیز طبق آن عمل مى‌شود، و با عدم وجود دلیل ، حکم شک بر آن جارى مى‌گردد. در صورت دوم، تکلیف یا مطلقا مجهول است؛ یعنى حتى جنس تکلیف (الزامى یا غیر الزامى بودن آن) نیز معلوم نیست، و یا به اجمال معلوم است. در فرض دوم یا احتیاط ممکن است یا ممکن نیست. مورد نخست (حالت سابق داشتن مشکوک) مجراى استصحاب ، مورد دوم (مجهول مطلق بودن تکلیف) مجراى اصل برائت ، مورد سوم (معلوم الحکم بودن مشکوک به اجمال با امکان احتیاط) مجراى اصل احتیاط و مورد چهارم (معلوم الحکم بودن مشکوک به اجمال با عدم امکان احتیاط) مجراى اصل تخییر است. ۴. ۲ - بعد فقهی شک براى تعیین وظیفه مکلف هنگام شک، قواعد خاص بسیارى تحت عنوان « قواعد فقهی » وجود دارد و برخى فقها کتابهایى مستقل با همین عنوان نگاشته‌اند. منبع: فرائد الأصول، ج۱، ص۲۵