صلح در فقه: صلح در اصطلاح

در تحریرالوسیله در تعریف و مشروعیت صلح آمده است: «صلح عبارت است از تراضی و تسالم (رضایت و سازش طرفین) بر چیزی؛ از قبیل تملیک عین یا منفعت، یا ساقط نمودن دین یا حق و غیر این‌ها. و شرط نیست که مسبوق به نزاع باشد. و واقع ساختن صلح بر هر چیزی - غیر از آنچه استثنا شده چنان که بعضی از آن‌ها می‌آید - و در هر مقامی جایز است، مگر اینکه حلالی را حرام یا حرامی را حلال نماید.» به دیگر بیان صلح در اصطلاح عبارت است از توافق و سازش میان دو یا چند نفر بر ایجاد چیزی میان خودشان، از قبیل تملّک عین مال یا منفعت آن و یا نقل حقی و یا اسقاط آن و یا ابراء دینی و غیر آن. خواه‌ به‌طور رایگان و یا در ازای گرفتن عوض از صلح با عوض «صلح معوّض» و از صلح رایگان و بدون عوض «صلح غیر معوّض» تعبیر می‌کنند ۲. ۱ - تعاریف دیگر جمعی از فقها صلح را به عقدی که برای رفع نزاع میان دو یا چند نفر تشریع شده تعریف کرده‌اند. بنابر این تعریف، صلح تنها در موارد وجود نزاع معنا می‌یابد و در نتیجه صلح ابتدایی و بدون وجود نزاعی در میان، معنا نخواهد داشت. معنای لغوی صلح (آشتی و سازش) نیز مؤید این معنا از صلح است. برخی گفته‌اند: تعریف دوم از عامه گرفته شده است؛ زیرا بسیاری از آنان شرط تحقق صلح را وجود نزاع بین طرفین می‌دانند؛ برخی گفته‌اند: صلح هرچند در اصل برای از بین بردن نزاع تشریع شده است؛ لیکن قطع نزاع حکمت تشریع است و نه علت آن؛ از این رو، لازم نیست در همه موارد صلح نزاعی وجود داشته باشد. بنابر این، تعریف صلح به معنای دوم بر اساس حکمت تشریع صلح است. صلح عنوان بابی مستقل در فقه است که از احکام آن به تفصیل در این باب سخن گفته‌اند. منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۹۷، کتاب الصلح، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · ج۲، ص۱۹۲ · توضیح المسائل مراجع، ج۲، ص۳۱۲ · شرائع الاسلام، ج۲، ص۳۶۷ · الحدائق الناضرة، ج۲۱، ص۸۵ · جواهر الکلام، ج۲۶، ص۲۱۱