ضمانت اجرای بیمه اجباری — تعهداتی که متوجه بیمه گذار میباشد

تعهداتی که متوجه بیمه گذار میباشد، پرداخت حق بیمه اعلام به بیمه گر و تعهداتی که تقریبا در تمام بیمه ها مطرح می شود نظیر اعلام تشدید خطر یا تحقق حادثه به بیمه گر جهت تعدیل حق بیمه یا آمادگی برای مدیریت ریسک بنابراین میتوان تصور نمود که بعد از انتقال وسیله نقلیه، مسئولیت پرداخت حق بیمه مطرح می شود؛ به این صورت که چه کسی باقی مانده حق بیمه را بپردازد و آیا فرقی میان انتقال مادی و اعتباری وجود دارد؟ البته ۸۵- مطابق ماده ۱۸ قانون بیمه اجباری ۱۳۹۵ «آیین نامه مربوط به تعیین سقف حق بیمه موضوع این قانون و نحوه تخفیف افزایش یا تقسیط آن توسط بیمه مرکزی تهیه می شود و پس از تأیید شورای عالی بیمه به تصویب هیأت وزیران می رسد... بنابراین ممکن است پرداخت حق بیمه به صورت قسطی باشد و در این صورت منتقل الیه مکلف به ایفای تعهد مذکور است. ۸۶- ماده ۱۵ قانون بیمه (۱۳۱۶) ۸۷ معنای انتقال اتومبیل و قرارداد بیمه به منتقل الیه این است که در فرض انتقال مادی اتومبیل ایشان بیمه گذار محسوب می شود و بنابراین وابستگان نسبی و سببی مقرر در ماده ۲ قانون بیمه اجباری سابق نسبت به منتقل الیه اعمال خواهد شد. اما در زمان حاکمیت قانون سابق دادگاه به نحو دیگری به تفسیر قانون پرداخته بود. در دادنامه شماره ۸۷۰۹۹۷۰۰۵۶۱۰۰۲۸۹ - ۸۷/۳/۲۶ موضوع پرونده شماره ۲/۸۶/۰۱۲۰۱ ح شعبه دوم دادگاه عمومی حقوقی گرگان می خوانیم در خصوص دادخواست تقدیمی خواهان خانم … ... به قیمومت از بنیامین... با وکالت آقای …... به طرفیت شرکت بیمه ... به خواسته صدور حکم بر محکومیت خوانده به پرداخت دیه و هزینه های پزشکی با احتساب خسارت دادرسی با بررسی و مداقه در محتویات پرونده ملاحظه می گردد. خواهان مدعی گردید. در اثر بی احتیاطی راننده تویوتا به شماره انتظامی ... بدنی به وی بنیامین... وارد شد. راننده مقصر آقای … ... که پدر مصدوم م. ب. در جریان تصادف فوت کرد مصدوم یکی از سرنشینان اتومبیل تویوتای فوق الذکر بوده است که پدر وی راننده اتومبیل بوده و مقصر حادثه شناخته شد بیمه گذار آقای …... مسئولیت راننده اتومبیل مذکور را در برابر اشخاص ثالث نزد شرکت ... بیمه نمود. نماینده بیمه دفاعاً بیان داشت خواهان بنیامین....) شخص ثالث محسوب نمی شود و تنها سرنشین وسیله نقلیه مذکور تلقی میگردد و می تواند از بابت بیمه سرنشین خساراتی را دریافت کند و به استناد بیمه شخص ثالث مستحق دریافت دیه نمیباشد زیرا به استناد بند ج ماده ۲ قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی در مقابل اشخاص ثالث مصوب آذرماه ۱۳۴۷ همسر و پدر و مادر و اولاد و اولاد اولاد و اجداد تحت تکفل بیمه گذار و راننده از شمول بیمه شخص ثالث خارج بوده و شخص ثالث تلقی نمی شوند لهذا ن. ب. ا. ۱ گواهی پزشکی قانونی و شرح معاینه جسد و نظریه افسر کاردان فنی که تاکنون مصون از اعتراض باقی مانده است و با اوضاع و احوال قضیه مطابقت دارد دلالت بر تقصیر راننده اتومبیل تویوتا یعنی مرحوم امین الله ... و ورود صدمات بدنی به خواهان و فوت راننده مقصر دارد بیمه نامه مربوط به تویوتا هایلاکس به شماره شهربانی ... به شماره گواهی بیمه ۱۳۸۴/۵/۱/۱۴۲/۰۸۶۸۷/۰۰۰۲۱۲ حکایت از وجود رابطه قراردادی بین شرکت بیمه ... و آقای … ... در قالب بیمه شخص ثالث دارد؛ - هر کس بدون مجوز قانونی عمداً یا در نتیجه بی احتیاطی به جان دیگری لطمه وارد نماید که موجب ضرر مادی دیگری شود مسئول جبران خسارت ناشی از عمل خود می باشد؛ ۴- ایراد نماینده شرکت بیمه ایران بر عدم تعلق دیه به خواهان به جهت بیمه شخص ثالث و همچنین شخص ثالث ماده ۶ از انتقال مالکیت وسیله نقلیه سخن به میان آورده است اما خواهیم دید که نمی توان از انتقال مادی نیز چشم پوشی کرد! برای پاسخ باید به هدف قانون از انتقال وسیله نقلیه توجه داشت. وسیله نقلیه، منشأ خطر است و در اختیار هر شخصی باشد. این قابلیت از آن سلب نخواهد شد. خسارت ناشی از حوادث رانندگی با وسیله نقلیه گره خورده است و به همین دلیل گاه خسارت را به جای انتساب به راننده یا متصدی به خود وسیله نقلیه منتسب نموده اند. برای مثال در بند الف ماده ۲ قانون ۱۳۴۷ از جمله اشخاص غیر ثالث بیمه گذار مالک یا راننده وسیله نقلیه مسئول حادثه بود و این بحث حتی اثر حقوقی نیز به دنبال داشت که آیا عبارت مسئول حادثه» صفت وسیله نقلیه است یا وصف مالک راننده و بیمه گذار؟ مواد بسیاری از قانون بیمه اجباری ۱۳۹۵ نیز از عبارت وسیله نقلیه مسبب حادثه یاد میکند و نشان می دهد که محسوب نشدن مصدوم آقای …... صحیح نیست زیرا افرادی که در بند ج ماده ۲ قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی در مقابل اشخاص ثالث مصوب آذرماه ۱۳۴۷ از شمول شخص ثالث خارج گردیده اند باید کسانی باشند که منتسب به بیمه گذار هستند نه راننده اتومبیل در موضوع مطروحه مصدوم فرزند راننده مقصر م. ب. در حالی که بیمه گذار شخص دیگری به نام اسماعیل... است. قانونگذار در قانون مذکور این فرض را پذیرفته است که احتمال دارد راجع به اتومبیلی مالک بیمه گذار و راننده متفاوت باشند. در قانون مذکور آمده است همسر و پدر و مادر و اولاد و اولاد اولاد و اجداد تحت تکفل بیمه گذار در صورتی که... مضافاً بر اینکه مقصر بودن راننده اتومبیل موجب خروج بستگان درجه اول وی از شمول شخص ثالث نمی گردد بنابراین دادگاه دعوای خ. ر. و. و ثابت تشخیص و مستنداً به مواد ۱۰ و ۱۹۶ قانون مدنی و ماده یک قانون مسئولیت مدنی حکم بر محکومیت خوانده به پرداخت دیه د. ح. خ. صادر و اعلام می نماید. رأی صادره حضوری محسوب و ظرف بیست روز پس از ابلاغ قابل تجدید نظر در محاکم تجدید نظر خواهی استان گلستان م. ب.. شعبه هفتم دادگاه تجدید نظر استان گلستان نیز به موجب دادنامه شماره ۹۳۴-۸۷/۸/۱۴ موضوع پرونده شماره ۷/۸۷/۶۲۰ نیز این دادنامه را تأیید می نماید: در خصوص تجدید نظر خواهی شرکت سهامی بیمه ... به نمایندگی آقای …... نسبت به دادنامه شماره ۲۸۹ مورخ ۸۷/۳/۲۶ صادره از شعبه دوم دادگاه حقوقی گرگان که مشعر به محکومیت بیمه به پرداخت دیه د. ح. خانم …... به قیمومت از بنیامین... صادر گردیده با عنایت به مندرجات پرونده و ملاحظه لایحه اعتراضیه پیوست دادخواست به دادنامه صادره ایراد وارد نمی باشد و لذا نظر به تحقیقات به عمل آمده و رسیدگیهای معموله از ناحیه دادگاه بدوی و با عنایت به اساس تشخیص و استنباط دادگاه به نحوی نیست که به ارکان رأی خلل و خدشه ای وارد نماید چون بر دادنامه تجدید نظر خواسته از لحاظ رعایت تشریفات و اصول قواعد دادرسی نیز اشکال مؤثری به نظر نمی رسد با این اعتبار دادنامه تجدید نظر خواسته وفق مقررات قانونی صادر گردیده با رد اعتراض دادگاه به استناد ماده ۳۵۸ قانون آیین دادرسی مدنی دادنامه تجدید نظر خواسته را عیناً تأیید و استوار می نماید. رأی صادره قطعی است. ۸۸ در این خصوص رجوع شود به دکتر … کا توزیان مسئولیت مدنی صص ۶۲۰ الی ۶۲۴ وسیله نقلیه را بدون در نظر گرفتن متصدی آن می توان مسئول و مسبب دانست! هر چند این اصطلاح، مجازی است و حقیقت، همان انتساب حادثه و خسارت به راننده یا متصدی وسیله است نه خود وسیله نقلیه اما در هر حال بین آن است که وجود وسیله نقلیه در تصرف هر شخص یا استقرار آن در هر مکانی مورد نظر است و مهم نیست که چه کسی مالک آن باشد و اینکه آیا متصرف آن قانونی است یا غیر قانونی تبصره ۱ ماده ۲ قانون مذکور نیز در تعریف دارنده انتقال مادی و عینی را در نظر دارد و محل استقرار مادی وسیله نقلیه را محور تعیین آثاری مانند معرفی شخص ثالث و غیر ثالث یا مستثنیات ماده ۱۷ میداند زیرا بیمه نامه ای که تحصیل می گردد برای حضور و دخالت وسیله نقلیه در هر شرایط و مکانی است و این امر با انتقال مادی و عینی هماهنگی دارد نه انتقال حقوقی و اعتباری این توضیح کامل نیست و باید به نکته ای دیگر نیز اشاره کرد به این صورت که قانون فوق الذکر، از دو نظر بین انتقال وسیله نقلیه تفاوت قائل است و آنچه تاکنون گفته شد راجع به تعیین شخص ثالث و غیر ثالث و جبران خسارت زیان دیده یا به طور کلی رابطه بیمه گر و وسیله نقلیه با زبان دیده م. ب. اما از جهت ارتباط بین بیمه گر و بیمه گذار اول و انتقال بعدی وسیله نقلیه که تعهداتی مانند پرداخت حق بیمه را مطرح میکند به نظر می رسد انتقال به معنی حقوقی و اعتباری مورد نظر باشد و کسی که مالکیت وسیله نقلیه را به دست می آورد تعهد به پرداخت حق بیمه معوقه یا آتی را نیز دارد. بنابراین به محض انتقال مادی وسیله نقلیه هر چند کوتاه مدت متصدی یا متصرف فعلی نقش بیمه گذار را پیدا می کنند و مانند آن است که خود اقدام به تهیه بیمه نموده است و بیمه گر نمی تواند ایراد کند که او مسئولیت شخص دیگری را پوشش میدهد و متصرف فعلی را نمی شناسد.