عبیدالله بن عباس: امارت یمن

معاویه در سال ۳۸ هجری برای مقابله و رقابت با علی (علیه‌السّلام) شخص دیگری به نام یزید بن شجره الرهاوی را به امارت حج برگزید و مردم در این سال برای انجام مناسک حج دو امیر داشتند. گروهی به تبعیت از علی (علیه‌السّلام) امارت عبیدالله را برگزیدند و گروهی به امارت یزید بن شجره مناسک حج را به جا آوردند. درباره کسی که در این سال امارت حج را بر عهده داشت نیز اختلاف نظرهایی وجود دارد. ولی در یمن کسی نبود که از ایشان حمایت کند و یا برای ایشان تشکیلات نظامی ایجاد کند. این گروه با علی (علیه‌السّلام) بیعت کرده بودند؛ ولی در باطن با او مخالفت می‌کردند. در پی بروز مخالفت‌های گسترده و ایجاد اجتماعات و استنکاف از پرداخت صدقات و بیت المال از جانب این گروه، عبیدالله با ایشان به گفتگو پرداخت و چون بر مواضع خود در انتقام از قاتلین عثمان پافشاری کردند، ایشان را به زندان افکند. طرفداران این گروه با شنیدن خبر محبوس شدن ایشان شورش کردند و طی نامه‌ای از معاویه درخواست کمک کردند. معاویه نیز در سال ۴۰ هجری لشکری به فرماندهی بسر بن ارطاه عامری که مردی خون ریز و بی رحم بود به یاری ایشان فرستاد و به بسر دستور داد تا از راه حجاز و مدینه و مکه به یمن برود و در مسیر حرکتش مردمی را که از علی (علیه‌السّلام) حمایت می‌کنند به جانب معاویه دعوت کند و اگر نپذیرفتند و اطاعت نکردند ایشان را از دم تیغ بگذراند. ۲. ۲ - قتل دو فرزند عبیدالله عبیدالله بن عباس دو فرزند خود عبدالرحمن و قثم را نیز در یمن نزد مادرشان جویریه دختر قارظ کنانی گذاشت. بسر در حمله به یمن دو فرزند عبیدالله را به همراه دایی آنان که از مردم ثقیف بود به قتل رساند. هنگامی که بسر می‌خواست ایشان را بکشد، مرد کنانی گفت: به چه جرمی کودکانی را که گناهی ندارند، می‌کشی؟ اگر می‌خواهی ایشان را بکشی مرا نیز بکش. بسر گفت چنین می‌کنم و از مرد کنانی آغاز کرد و او را کشت و پس از او دو کودک عبیدالله را نیز کشت. زنان بنی کنانه با مشاهده این اتفاق به بسر اعتراض کردند و گفتند: ‌ای بسر، مردان را می‌کشی، تو را با کودکان چه کار است؟ به خدا قسم جاهلیت اینان را نمی‌کشت! به خدا قسم سلطنتی که جز با کشتن کودکان و برداشتن رحم محکم نگردد سلطنت بدی است. عبیدالله گفت: ‌ای معاویه! شما دستور دادی که این مرد قطع رحم کند و فرزندان مرا بکشد؟ معاویه گفت: من در این مورد به او دستوری نداده بودم و دوست هم نداشتم که بسر کودکان شما را بکشد. بسر از شنیدن این سخنان ناراحت شد، شمشیر خود را پرتاب کرد و رو به معاویه گفت: تو این شمشیر را به من دادی و گفتی با این مردم را سرکوب کن! حالا که کار بدین جا رسیده می‌گویی من دستور ندادم و دوست هم نداشتم که آن‌ها را بکشد! معاویه به بسر گفت: شمشیرت را بردار! به جان خودم سوگند اگر شمشیرت را مقابل مردی از عبدمناف بیندازی ناتوان خواهی شد؛ مگر تو نبودی که فرزندان او را کشتی؟ عبیدالله گفت: ‌ای معاویه! گمان می‌کنی من او را به جای دو فرزند خود خواهم کشت؟ منبع: تاریخ طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج۶، ص۲۶۹۷، تهران، اساطیر، ۱۳۷۵ه. ش، چاپ پنجم · تحقیق محمد روشن، ج۳، ص۶۱۰، تهران، البرز، ۱۳۷۳ه. ش، چاپ سوم · الاستیعاب فی معرفه الاصحاب، تحقیق علی محمد البجاوی، ج۳، ص۱۰۰۹، بیروت، دارالجیل، ۱۹۹۲م، الطبعه الاولی · تاریخ طبری، ج۴، ص۱۰۵ · الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر، ۱۹۶۵م، ج۳، ص۳۷۷ · الغارات و شرح حال اعلام آن، ترجمه عزیز الله عطاردی، ص۳۰۹، تهران، عطارد، ۱۳۷۳ه. ش · الغارات و شرح حال اعلام آن، ترجمه عزیز الله عطاردی، ص۳۱۳، تهران، عطارد، ۱۳۷۳ه. ش · تاریخ یعقوبی، ترجمه محمد ابراهیم آیتی، ج۲، ص۱۰۷، تهران، علمی فرهنگی، ۱۳۷۱ه. ش · مروج الذهب، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج۲، ص۲۵، تهران، علمی فرهنگی، ۱۳۶۵ · تاریخ طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج۶، ص۲۶۷۶، تهران، اساطیر، ۱۳۷۵ه. ش، چاپ پنجم · تاریخ یعقوبی، ترجمه محمد ابراهیم آیتی، ج۲، ص۱۰۸، تهران، علمی فرهنگی، ۱۳۷۱ه. ش · الغارات و شرح حال اعلام آن، ترجمه عزیز الله عطاردی، ص۳۴۵، تهران، عطارد، ۱۳۷۳ه. ش · مروج الذهب، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج۲، ص۲۶، تهران، علمی فرهنگی، ۱۳۶۵ · انساب الاشراف، قراءه صبحی ندیم الماردینی، ج۳، ص۶۶، دمشق، دارالیقظه العربیه، ۱۹۹۸م