عدالت‌: عدالت در قرآن

عدالت به همراه مشتقات، وجوه و نظایرش به دو گونه فعلی و اسمی در قرآن آمده‌ است. «تعدیل کردن، به عدالت و مساوات رفتار کردن، به عدالت حکم کردن،انصاف دادن، عوض دادن و...» از وجوه فعلی و «برابر، مقدار، دادگری، فدیه ، تحریف‌ناپذیری، زوال‌ناپذیری و...» از وجوه اسمی آن م. ب.. ۶. ۱ - انحراف از عدالت قرآن می‌فرماید: «یا اَیُّهَا الّذین ءامَنوا کونوا قَوّامینَ لِلّهِ شُهَداءَ بِالْقِسْطِ وَ لایَجْرِمَنَّکُمْ شَنَئانُ قَوْمٍ عَلی الاّ تَعْدِلواْ اَعْدِلواْ هُوَ اَقْرَبُ لِلتَّقْوی و اُتَّقوُاْ اللّهَ اِنَّ اللّهَ خبیرٌ بِما تَعْمَلونَ؛ ۶. ۲ - عدالت اساس تقوا عدالت به عنوان مهمترین رکن تقوا نیز مورد تأکید قرار گرفته است، گاهی ظلم و ستم به خاطر هوا‌پرستی و حفظ منافع شخصی است، نه به خاطر حب و بغض دیگران، بنابراین ریشه واقعی انحراف از عدالت همان پیروی از هوای نفس است. نکته دیگر اینکه صرف عدالت نظری و تئوریک تنها مورد توجه اسلام نیست، آنچه مهمتر است اجرای عدالت است. خداوند به عدل و احسان و بخشش به نزدیکان فرمان می‌دهد. و از فحشاء و منکر و ستم ، نهی می‌کند، خداوند به شما اندرز می‌دهد شاید متذکر شوید.» یکی از جامع‌ترین برنامه‌های اجتماعی، در این آیه و آیات بعد از آن آمده است. چه قانونی از عدل وسیع‌تر، گیراتر و جامع‌تر تصور می‌شود؟ یعنی در طول زندگی جایی که عدالت به تنهایی امکان‌پذیر نیست انسان نیازمند ایثار و گذشت و فداکاری است. ۶. ۴ - تفاوت عدل و احسان در تفاوت معنی عدل و احسان بعضی گفته‌اند: عدل، توحید است و احسان، اداء واجبات. عدل به اعتقاد، و احسان به عمل اشاره دارد. بعضی عدالت را مربوط به جنبه‌های عملی و احسان را مربوط به گفتار دانسته‌اند. منبع: دانشنامه قرآن در قرآن پژوهی، ج۲، ص۱۴۴۲ · مائده/سوره۵، آیه۸ (ترجمه آیات از آیت الله مکارم شیرازی م. ب.) · تفسیر نمونه، ج۴، ص۳۰۳-۳۰۰ · نحل/سوره۱۶، آیه۹۰ · تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۶