عزت نفس: عزت در پرتو آیات و روایات

با دقت در آیات قرآن درباره عزت، شاید بتوان گفت که قرآن دو نگاه به عزت دارد. ۳. ۱ - نگاه اول یکی نگاه از پائین به بالا که بر طبق آن، عزت را مخصوص خداوند دانسته است. از این نظر، قرآن کریم در سه آیه مشابه، عزت را از آن خدا دانسته و بیان می‌دارد هر کس طالب عزت است باید از خدا بخواهد. • «و لا یحزنک قولهم ان العزة لله جمیعا هو السمیع العلیم؛ و گفتار آنها تو را غمگین نسازد، مسلما قدرت و پیروزی همه‌اش به دست خداست، اوست که شنوا و داناست.» • «من کان یرید العزه فلله العزه جمیعا؛ هر کس عزت می‌خواهد، عزت یکسره از آن خداست.» پس هیچ موجودی نیست که خودش بالذات عزت داشته باشد؛ • «سبحان ربک رب العزه عما یصفون؛ منزه است پروردگار تو، پروردگار عزیز از آنچه وصف می‌کنند.» در این آیه کلمه رب را به عزت اضافه کرده تا بفهماند عزت مختص خداست. پس او مقامی منیع دارد که منیع بودنش علی الاطلاق است، یعنی هیچ عامل ذاتی نمی‌تواند او را ذلیل کند و هیچ غالبی نیست که بر او غلبه نماید و هیچ کس نمی‌تواند از تحت سلطنت او بگریزد. ۳. ۲ - نگاه دوم نگاه دیگر از بالا به پائین است که در آن پرتو عزت حق تعالی شامل رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و مؤمنین گردیده است. در روایات اسلامی تاکید شده است که مؤمن نباید وسایل و زمینه‌های ذلت خویش را فراهم سازد؛ چون خداوند خواسته او عزیز و سربلند باشد و برای حفظ این عزت بکوشد. مؤمن، از کوه محکم‌تر و پرصلابت تر است؛ چرا که کوه را ممکن است با کلنگ‌ها سوراخ کرد، ولی هرگز چیزی از دین مؤمن کنده نمی‌شود.» منبع: یونس/سوره۱۰، آیه۶۵ · فاطر/سوره۳۵، آیه۱۰ · صافات/سوره۳۷، آیه۱۸۰ · ترجمه تفسیر المیزان، ج۱۷، ص۲۱۵ · منافقون/سوره۶۳، آیه۸ · میزان الحکمة، ج۷، ص۳۶۱ · تفسیر نمونه، ج۲۴، ص۱۶۹