عصمت اهل بیت: آیات دال بر عصمت

در قرآن کریم آیات متعددی آمده که ناظر به عصمت اهل بیت هستند که در این جا به نمونه‌هایی از آنها اشاره می‌شود: ۷. ۱ - آیه‌ تطهیر یکی از آیاتی که دلالتش بر عصمت اهل بیت ‌(علیهم‌السّلام)، شهرت عمومی دارد، به گونه‌ای که بعد از شنیدن یا تلاوت آن، عصمت اهل بیت در ذهن همگان تداعی می‌شود و بزرگان اهل تفسیر و کلام نیز برای اثبات عصمت اهل بیت به آن استدلال می‌کنند، آیه‌ی تطهیر است که فرمود: (انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا). پیام این آیه در چند محور طرح و تبیین می‌شود: ۷.۱. ۱ - پیام اول قبل از هر چیز لازم است یادآوری شود که بر اساس روایات فراوانی که اکثر آنها در منابع اهل سنت نیز آمده، آیه‌ی تطهیر در شان پیامبر و اهل بیت ‌(علیهم‌السّلام) ( علی ، فاطمه ، حسن و حسین ‌(علیهم‌السّلام)) نازل شده است. ۷.۱. ۲ - پیام دوم بر اساس بررسی کارشناسان بزرگ اهل تفسیر، منظور از اراده در این آیه، اراده‌ی تکوینی است نه تشریعی. تفاوت آن دو در این است که اراده‌ی تکوینی هرگز از مراد تخلف نمی‌کند، برخلاف اراده‌ی تشریعی که به جعل و وضع قانون شرعی تعلق می‌گیرد که ممکن است مکلفان به آن عمل کنند و ممکن است عمل نکنند. به چند دلیل به آسانی می‌توان ثابت کرد که اراده در این آیه تکوینی است: ۷.۱.۲. ۱ - تکوینی بودن آیه اولا، اراده‌ی تشریعی اختصاص به گروه خاصی ندارد، بلکه همه‌ی ملکفان را شامل می‌شود، و از آن جا که در آیه‌ی مذکور اراده‌ی خداوند به تطهیر گروه خاصی (پیامبر و اهل بیت) تعلق گرفته و فرموده است: (عنکم اهل البیت)، معلوم می‌شود که مراد اراده‌ی تکوینی است. ثانیا، عنایت ویژه‌ای که در آیه دیده می‌شود، بهترین دلیل است بر این که مراد اراده‌ی تکوینی است، زیرا اراده‌ی تشریعی با این توجه ویژه مطرح نمی‌شود؛ مثلا کلمه‌ی «انما» حصر را می‌رساند و نشان می‌دهد که این اراده برای همگان نیست و تاکیدهایی که در آیه وجود دارد، نظیر: «لیذهب»، «یطهر» و «یطهرکم تطهیرا» و این که آیه در مقام مدح و تمجید است، همه‌ی این دلایل ثابت می‌کند که اراده در این آیه تکوینی است نه تشریعی . ۷.۱. ۳ - پیام سوم به طور خلاصه، مضمون آیه این است که اراده‌ی تخلف ناپذیر خداوند بر آن تعلق گرفته است که اهل بیت از هر گونه ناپاکی و آلودگی ظاهری و معنوی پاکیزه بوده و در هر دو بعد عقل نظری و عملی از مصونیت الهی و عصمت برخوردار باشند. بنابراین، از این آیه به آسانی معلوم می‌شود که گناه و اشتباه در ساحت قدسی اهل بیت ‌(علیهم‌السّلام) هرگز راه ندارد و آنها از عصمت کامل الهی برخوردار هستند. (خداوند فرمود: عهد من به ظالمان نمی‌رسد. درباره‌ی این آیه‌ی مبارکه اولا، باید گفت که از نظر شیعه‌ی امامیه، امامت همانند رسالت و نبوت عهد و منصب الهی است و تنها خداوند می‌داند که چه کسی این سمت (امامت) را می‌تواند به عهده بگیرد. ایشان در پاسخ فرمود: بر اساس حصر عقلی ، مردم از چهار قسم بیرون نیستند. یا در همه‌ی عمر ظالم و ستم‌گرند، یا در هیچ مرحله‌ای از عمر ظالم نیستند، یا در اول عمر ستم‌کارند و در پایان زندگی از ستم توبه می‌کنند، یا در آغاز عمر صالح‌اند، ولی در پایان عمر ستم می‌کنند، شان حضرت ابراهیم بالاتر از آن است که از خداوند درخواست کند که مقام امامت را به گروه اول و چهارم بدهد، پس به یقین ، دعای ابراهیم شامل حال این دو دسته نمی‌شود، اما گروه دوم و سوم، یعنی کسانی که در همه‌ی عمر هیچ گاه اهل ستم نبودند، و افرادی که در ابتدای عمر ستم کرده و در پایان توبه نمودند، خداوند از میان این دو گروه در این آیه فرمود: (لا ینال عهدی الظالمین)، یعنی گروه دوم را نفی کرده و فرموده است: کسی که اهل ظلم و ستم باشد، عهد و منصب من به او نمی‌رسد. در نتیجه، تنها گروه سوم باقی می‌ماند که هیچ گاه اهل ستم نبوده‌اند، پس آنان معصومند، لذا عهد الهی، یعنی منصب امامت مربوط به آنهاست. منبع: آموزش عقاید، ج۲، ص۱۹۱ · منشور جاوید، ج۴، ص۱۲۶ · ص۲۱۷، مقاله‌ی ۳ · بقره/سوره۲، آیه۱۲۴ · وحی و رهبری، ص۱۷۶، مقاله‌ی ۲ · المیزان، ج۱، ص۲۷۴