عظمت قرآن: عظمت انسان در قرآن

قـرآن یک تعبیـری در باره عظمت انسان‌ها نسبت به مـوجـودات دیگـر نظیر آسمان‌ها و زمیـن و سلسله جبال دارد و نیز تعبیر دیگـری که مقابل‌ ایـن تعبیر است، گاهـی به عده‌ای خطاب مـی کند که شما بزرگ تریـد یا آسمان؟ خـوب آسمان از شما بزرگ تـر است: «اانتم اشد خلقا‌ام السماء بناها» ‌ایـن دو دسته آیات در قرآن کریـم مقابل هـم هستند. به عبارت دیگر، یک سلسله آیاتـی است که مـی گـوید از انسان کاری برمی آید که از آسمان‌ها ساخته نیست چه رسد به زمیـن و سلسله جبال «انا عرضنا الامانة علی السماوات والارض والجبال فابین ان یحملنها واشفقن منها وحملها الانسان انه کان ظلوما جهولا» و آیاتی مشابه این. پس این دسته از آیات دلالت می‌کند بر ایـن که از انسان کـاری سـاخته است که از آسمـان هـا و زمیـن و سلسله جبـال ساخته نیست و هـم انسـان بزرگ تـر از آسمان‌ها و زمیـن است. دسته دیگر آیاتـی است که مـی فرماید آسمان‌ها و زمیـن و کـوه‌ها از شما بزرگ تـرنـد. ‌ایـن دو دسته آیات جمع شـان چگـونه است. در نصایح لقمان به فرزنـدش آمـده است که: «انک لن تخرق الارض ولن تبلغ الجبال طولا» هر چه گردن فرازی بکنـی بالاخـره قـدرت نـداری که زمیـن را بشکافی و به رفعت کـوه‌ها برسی. در سوره مبارکه مومن (غافر) این چنین آمده است که: «لخلق السماوات والارض اکبر من خلق الناس ولکن اکثر الناس لا یعلمون» آفرینش آسمان‌ها و زمیـن از آفرینـش مردم بزرگ تر است، ولـی اکثر مردم نمـی دانند. خـوب اگر آسمان‌ها و زمیـن بزرگ تر از مـردم‌اند و انسان‌ها کـوچک تـر از آسمان‌ها و زمیـن انـد، چـرا از آسمان‌ها حمل بار امانت بر نیامده است؟ هم چنیـن در سوره مبارکه نازعات آیه ۲۷ می‌فرماید: «اانتم اشد خلقا‌ام السماء بناها• رفع سمکها فسواها• واغطش لیلها واخرج ضحاها» پس‌ایـن دسته از آیات می‌فرماید: آسمان‌ها و زمیـن از انسان‌ها بزرگ ترند دسته دیگر از آیات می‌فرماید: از انسان کاری ساخته است که از آسمان‌ها و زمیـن ساخته نیست. یعنی همیـن بدن مادی باشد؛ هـم چنان که کافر و منافق خـود را همیـن بدن مادی می‌پندارد، و می‌گـوید: «ان هی الا حیاتنا الدنیا نموت ونحیا» و مـی گـویـد: «وما یهلکنا الا الدهر» با همیـن بینـش محـدود مادی در برابر وحی مـی ایستد. پـس‌ایـن انسان منهای عقل است، انسان منهای عقل می‌شـود جرم مادی، قهرا زمیـن و کـوه و آسمان از او بزرگ تر است، لذا لقمان در نصیحت خـویـش می‌فرماید: «انک لن تخرق الارض ولن تبلغ الجبال طولا» ‌ایـن طور که متبخترانه و مختالانه حرکت می‌کنی نمی‌تـوانی زمیـن را بشکافی و به گردن فرازی کـوه‌ها نمی‌رسی، خدا هـم می‌فرماید: «لخلق السماوات والارض اکبر من خلق الناس» خدا می‌فرماید: «اانتم اشد خلقا‌ام السماء بناها» و‌ایـن انسان است که بار امانت حمل نمی‌کند، این همان است که «مثل الذیـن حملـوا القـرآن ثـم لـم یحملوها» «مثل الذیـن حملـوا الانجیل ثـم لـم یحملـوها» همـان است که «مثل الذین حملوا التوراة ثم لم یحملوها» اگـر کسـی زیر بار وحـی نـرود «مثل او کمثل الحمار یحمل اسفـارا» حمـار و خلقت او هـرگز از سلسله جبـال و زمیــن بـالاتـر نیست، ایـن که وحـی بـر او نـازل شــد و «فنبذوه وراء ظهورهم» ‌ایـن انسان منهای عقل، هرگز از آسمان‌ها بالاتـر نیست. منبع: نازعات/سوره۷۹، آیه۲۷ · احزاب/سوره۳۳، آیه۷۲ · اسرا/سوره۱۷، آیه۳۷ · غافر/سوره۴۰، آیه۵۷ · مومنون/سوره۲۳، آیه۳۷ · جاثیه/سوره۴۵، آیه۲۴ · جمعه/سوره۶۲، آیه۵ · آل عمران/سوره۳، آیه۱۸۷ · زمر/سوره۳۹، آیه۶۷