عظمت قرآن: مفهوم متلاشی شدن کوه‌ها

مضمـون آیه این است که اگر‌ایـن قرآن بـر کوه نازل شـود کـوه را متلاشی مـی بینید. کلمه «متلاشی» از شیءای مشتق نشده یعنی لاشـیء مـی شـود وگرنه باب تفاعلـی نیست که یک ثلاثـی مجرد داشته باشـد. «تلاشی،یتلاشی» این چنین نیست این اصلش «لایشیء» است. از‌ایـن کلمه «لاشی ء» باب تفاعل ساخته شده متلاشـی مـی شـود یعنی لاشییء می‌شود. «لرایته خاشعا متصدعا» یعنی متلاشی مـی شـود چرا متلاشـی مـی شـود؟ در این جا سخـن از « خشیت » است نه خوف ، بیـن خشیت و خـوف، تفاوت وجـود دارد؛ خشیت آن ترسی است که با تاثـر قلبـی همـراه باشـد ولـی خـوف این چنیـن نیست، لذا مـوحـدان عالـم فقط از خدا مـی ترسند از غیرخـدا خشیتـی ندارند، مـوحـدان هـم مانند دیگران از هر چیز گزنده و آسیب رسانـی خائف‌اند: از مار ، عقرب گزندگان و درندگان و یا بی احتیاطی ماشیـن‌ها مـی ترسند اما از هیچ چیز خشیت ندارند. خـوف آن ترتیب اثر عملـی است، ولـی خشیت آن چیزی است که انسان آن را مبدا اثر بـدانـد و از او بهراسـد. در‌ ایـن جا هـم سخـن از خشیت الهی است، خشیت با شعور همراه است و نشانه آن است که کـوه‌ها هـم شعور دارند. برای اثبات شعور کوه‌ها و مانند آن چند دلیل می‌تـوان اقامه کرد: دلیل اول همان شعور عمومی است که خدا برای هر موجـودی ثابت می‌کند که «له اسلم من فی السماوات» ، «ولله یسجد من فی السماوات» ، «یسبح لله ما فی السماوات» ، «فقال لها وللارض ائتیا طوعا او کرها» که‌ ایـن چند دسته از آیات قرآن کریم به خوبی دلالت می‌کند بر سرایت شعور عمومی درباره کـوه‌ها همان آیاتـی که در سوره مبارکه «ص» و مانند آن آمده است که خدا به کـوه‌ها دستـور مـی دهند که با داود هـم نـوا بـاشنـد نشـانه آن است که آنها هـم درکـی و تسبیحـی دارنــــد. آیه شانزده به بعد سوره «ص» ‌ایـن است که: «انا سخرنا الجبال معه یسبحن بالعشی والاشراق» و هـم چنیـن در بحث هـای دیگـر مـی فرماید: «یا جبال اوبی معه» ‌ایـن که فرمـود ما کـوه‌ها را مسخر داود کرده‌ایـم که صبح و شام همراه او تسبیح می‌کنند مثل یک نماز جماعتـی که مامـومیـن به امامشان اقتدا می‌کنند سلسله جبال به داود (سلام‌الله‌علیه) اقتـدا مـی کردنـد. و هـم چنیـن «یا جبال اوبی معه» ‌ایـن اوب یعنی رجوع تاویب یعنی آن شدت رجـوع و کثرت رجوع است، اگر کسـی چندیـن بار به خـدای سبحان رجـوع کنـد می‌شود «اواب»؛ یعنی کسی که پر رجـوع باشد. « آب » یعنی «رجع،مآب» یعنی مرجع آن کسی که اهل رجـوع مکرر است به او می‌گـویند اواب: «یا جبال اوبـی معه» پـس نشانه این است که کـوه ها‌ا یـن شعور را دارند منبع: حشر/سوره۵۹، آیه۲۲-۲۴ · آل عمران/سوره۳، آیه۸۳ · رعد/سوره۱۳، آیه۱۵ · جمعه/سوره۶۲، آیه۱ · فصلت/سوره۴۱، آیه۱۱ · ص/سوره۳۸، آیه۱۸ · سبا/سوره۳۴، آیه۱۰