عَقْد (مفردات‌قرآن): کاربردها

به مواردی از عَقْد که در قرآن به‌ کار رفته است، اشاره می‌شود: عُقْدَةَ (آیه ۲۳۵ سوره بقره)" name="_ عُقْدَةَ (آیه ۲۳۵ سوره بقره)" title=" عُقْدَةَ (آیه ۲۳۵ سوره بقره)" >۲. ۱ - عُقْدَةَ (آیه ۲۳۵ سوره بقره) وَ لا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّکاحِ حَتَّی یَبْلُغَ الْکِتابُ اَجَلَهُ‌ بقره/سوره۲، آیه۲۳۵. علقه نکاح را عقده گفته شده، که آن نوعی گره زدن و ایجاد علقه بین زنان و شوهران است. اهل لغت گویند: عقده اسم آن است که بسته و گره زده می‌شود، نکاح باشد یا پیمان یا غیر آنها. عَقَدَتْ‌ (آیه ۳۳ سوره نساء)" name="_ عَقَدَتْ‌ (آیه ۳۳ سوره نساء)" title=" عَقَدَتْ‌ (آیه ۳۳ سوره نساء)" >۲. ۲ - عَقَدَتْ‌ (آیه ۳۳ سوره نساء) وَ لِکُلٍّ جَعَلْنا مَوالِیَ مِمَّا تَرَکَ الْوالِدانِ وَ الْاَقْرَبُونَ وَ الَّذِینَ‌ عَقَدَتْ‌ اَیْمانُکُمْ فَآتُوهُمْ نَصِیبَهُمْ اِنَّ اللَّهَ کانَ عَلی‌ کُلِّ شَیْ‌ءٍ شَهِیداً نساء/سوره۴، آیه۳۳. ظاهرا این آیه اجمال آیات ارث است. مراد از وَ الَّذِینَ‌ عَقَدَتْ‌ اَیْمانُکُمْ‌ زوج و زوجه است و آن عطف است بر ( الْاَقْرَبُونَ‌ ) مراد از موالی ورّاث است یعنی برای هر یک از شما وارثانی قرار دادیم ارث می‌برند از آن‌چه پدران، مادران، اقربا و زنان و شوهران گذاشته‌اند آن‌گاه فرموده: نصیب هر یک را بدهید خدا بر این کار و بر هر کار شاهد است. وَ الَّذِینَ‌ عَقَدَتْ‌ اَیْمانُکُمْ‌ کنایه است و ایجاد علقه زوّجیت به معامله که در آن دست بهم می‌دادند. تشبیه شده است. اهل سنت آیه را به « عصبه » حمل کرده‌اند که انشاء اللّه در « ولی » تحقیق و ردّ آن خواهد آمد. (ببینید: ولی (مفردات‌قرآن) ) عَقَّدْتُمُ‌ (آیه ۸۹ سوره مائده)" name="_ عَقَّدْتُمُ‌ (آیه ۸۹ سوره مائده)" title=" عَقَّدْتُمُ‌ (آیه ۸۹ سوره مائده)" >۲. ۳ - عَقَّدْتُمُ‌ (آیه ۸۹ سوره مائده) لا یُؤاخِذُکُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِی اَیْمانِکُمْ وَ لکِنْ یُؤاخِذُکُمْ بِما عَقَّدْتُمُ‌ الْاَیْمانَ‌ مائده/سوره۵، آیه۸۹. تعقید یمین به معنی قصد در یمین و سوگند خوردن است و شاید مبالغه در آن منظور باشد. یمین لغو آن است که از روی قصد نباشد مثل و اللّه و باللّه که نوعا بدون قصد در محاورات جاری است این هر چند مکروه است ولی حکمی از قبیل کفّاره ندارد. تعقید یمین آن است که از روی قصد و ایجاد تکلیف باشد مثل آن که بگوید: و اللّه هر شب با وضو خواهم خوابید. و اللّه سیگار نخواهم کشید، و نحو آن. پیداست که این نوع سوگند از روی اراده و برای ایجاد تکلیف است. «ما» در «بِما» ظاهرا برای مصدر است یعنی: خدا با سوگندهای بی‌قصد شما را مؤاخذه نمی‌کند لیکن بواسطه سوگندهای از روی قصد مؤاخذه می‌کند. بِالْعُقُودِ (آیه ۱ سوره مائده)" name="_ بِالْعُقُودِ (آیه ۱ سوره مائده)" title=" بِالْعُقُودِ (آیه ۱ سوره مائده)" >۲. ۴ - بِالْعُقُودِ (آیه ۱ سوره مائده) یا اَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اَوْفُوا بِالْعُقُودِ مائده/سوره۵، آیه۱. (ای کسانی که ایمان آورده‌اید! عقود جمع عقد است، ظهور «العقود» که جمع محلی بالف و لام است، در جمیع عقود م. ب. اعم از عقد نکاح ، عقد بیع ، پیمان‌ها و تکالیف الهی. و غیر اینها. در ای نصورت می‌شود گفت: اَوْفُوا بِالْعُقُودِ عنوان و تیتر سوره مائده است. عقود " name="_اقوال درباره عقود " title="اقوال درباره عقود " >۲.۴. ۱ - اقوال درباره عقود در مجمع چهار قول درباره عقود نقل فرموده: اول: آن که مراد پیمان‌های اهل جاهلیّت است که برای یاری یکدیگر در مقابل ظلم می‌بستند. دوم: پیمان‌های خداست که نسبت به ایمان و عمل از بندگان گرفته است. سوم: عقود فیما بین مردم است از قبیل عقد نکاح، بیع و غیره. چهارم: دستور به اهل کتاب است که به پیمان‌هائی‌که از آن‌ها نسبت به عمل به دستورات تورات و انجیل گرفته شده است. ناگفته نماند: قول دوم و سوّم داخل در عمومی است که گفتیم و قول اول و چهارم باطل است زیرا خطاب‌ ( یا اَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ) شامل اهل کتاب و اهل جاهلیت نمی‌شود. در تفسیر عیاشی از عبداللّه بن سنان از حضرت صادق (علیه‌السّلام) نقل شده: «سَاَلْتُ اَبَا عَبْدِاللَّهِ عَلَیْهِ‌السَّلَامُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ‌ یا اَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اَوْفُوا بِالْعُقُودِ قَالَ: الْعُهُودُ» . مراد از عهود ظاهرا جمیع قراردادها است که گفته شد. عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیّاشی‌، ج۱، ص۲۸۹. بِالْعُقُودِ (آیه ۲۷ سوره طه)" name="_ بِالْعُقُودِ (آیه ۲۷ سوره طه)" title=" بِالْعُقُودِ (آیه ۲۷ سوره طه)" >۲. ۵ - بِالْعُقُودِ (آیه ۲۷ سوره طه) قالَ رَبِّ اشْرَحْ لِی صَدْرِی- وَ یَسِّرْ لِی اَمْرِی- وَ احْلُلْ‌ عُقْدَةً مِنْ لِسانِی- یَفْقَهُوا قَوْلِی‌ طه/سوره۲۰، آیه۲۵-۲۸. «گفت: خدایا: سینه‌ام را وسعت ده، کارم را آسان گردان، عقده را از زبانم بگشا. ۲.۵. ۱ - تفسیر آیه ۲۷ سوره طه آیات از ابتدای بعثت موسی (علیه‌السّلام) گفتگو می‌کند که گفت: خدایا: سینه‌ام را وسعت ده، کارم را آسان گردان، عقده را از زبانم بگشا. تا سخنم را بفهمند. آیا مراد از «عقدة» لکنت و گرهی بود در زبان موسی که در اثر گرفتن آتش بدهان، بوجود آمده بود؟ بعضی تاء «عقدة» را برای وحدت گرفته و گفته‌اند یعنی: مقداری از عقده زبانم را بگشا که سخن بهتر بگویم ولی بهتر است عقده برای نوع باشد چنان‌که در المیزان است یعنی‌ عقده‌ای که مانع فهمیده شدن کلام است از زبانم بگشا. ظاهرا مراد از عقده گرفتگی زبان و کوتاهی منطق در اثر تنگی سینه باشد، چون موسی می‌خواست با فرعون صحبت کند احتمال داشت که مقام و قدرت فرعون او را هراسان کرده و قلبش به طپش و زبانش به تلجلج افتد چنان‌که در جای دیگر گفته: وَ یَضِیقُ صَدْرِی وَ لا یَنْطَلِقُ لِسانِی فَاَرْسِلْ اِلی‌هارُونَ‌ شعراء/سوره۲۶، آیه۱۳. و اگر مراد عیب و لکنت زبان بود بهتر بود بگوید «وَ احْلُلِ الْعُقْدَةَ» با الف و لام عهد. وانگهی اگر اخگر را به دست گرفته دیگر به دهان گذاشتن بعید است. الْعُقَدِ (آیه ۴ سوره فلق)" name="_ الْعُقَدِ (آیه ۴ سوره فلق)" title=" الْعُقَدِ (آیه ۴ سوره فلق)" >۲. ۶ - الْعُقَدِ (آیه ۴ سوره فلق) وَ مِنْ شَرِّ النَّفَّاثاتِ فِی‌ الْعُقَدِ فلق/سوره۱۱۳، آیه۴. عقد بر وزن صرد به معنی گره‌ها است. ۳ - پانویس ۱. ↑ قرشی بنابی، علی‌اکبر، قاموس قرآن، ج۵، ص۲۴. ۲. ↑ راغب اصفهانی، حسین، المفردات فی غریب القرآن، ص۵۷۶. ۳. ۴. ↑ شرتونی، سعید، اقرب الموارد فی فصح العربیة و الشوارد، ج۳، ص۵۹۸. ۵. ↑ راغب اصفهانی، حسین، المفردات فی غریب القرآن، ص۵۷۶. ۶. ↑ بقره/سوره۲، آیه۲۳۵. ۷. ۸. ۹. ۱۰. ۱۱. ↑ نساء/سوره۴، آیه۳۳. ۱۲. ۱۳. ۱۴. ۱۵. ۱۶. ۱۷. ۱۸. ↑ مائده/سوره۵، آیه۸۹. ۱۹. ۲۰. ۲۱. ۲۲. ۲۳. ۲۴. ↑ مائده/سوره۵، آیه۱. ۲۵. ۲۶. ۲۷. ۲۸. ۲۹. ۳۰. ۳۱. ↑ عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیّاشی‌، ج۱، ص۲۸۹. ۳۲. ↑ طه/سوره۲۰، آیه۲۵-۲۸. ۳۳. ۳۴. ۳۵. ۳۶. ۳۷. ۳۸. ۳۹. ↑ زمخشری، جارالله، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج۳، ص۶۱. ۴۰. ↑ بیضاوی، عبدالله، انوار التنزیل و اسرار التأویل، ج۴، ص۴۷. ۴۱. ۴۲. ۴۳. ↑ شعراء/سوره۲۶، آیه۱۳. ۴۴. ↑ فلق/سوره۱۱۳، آیه۴. ۴۵. ۴۶. ۴۷. ۴۸.