عقل بالملکه: مبتکر تقسیم عقل

تقسیم عقل به عقل نظری و عملی از ابتکارات ارسطو م. ب. و اسکندر افریدوسی به نقل کندی، عقل نظری را به چهار قسم هیولائی، بالملکه، بالفعل و مستفاد تقسیم نموده است. برخی نیز معتقدند که ارسطو عقل را به سه بخش هیولائی، بالفعل و فعال تقسیم کرده و فارابی عقل مستفار را به آن اضافه نموده است. پس از آن، فلاسفه متاخر چون دیدند مقسم این تقسیم، عقل انسان است و عقل فعال از مجردات است و در سلسله عقول طولی قرار دارد و عقل دهم نزد مشائیون است، عقل فعال را خارج نموده و عقل بالملکه را در این تقسیم داخل نموده‌اند. منبع: فرهنگ معارف اسلامی، ج۳، ص۱۲۸۶ · شرح نهایه الحکمه، ج۲، ص۳۵۳، نشر موسسه معارف اسلامی، ۱۴۲۳ق، چ اول