علم الهی و اختیار آدمی: دو تفسیر از مفهوم ایجاب

با تامل در دلیل دوم ناسازگاری روشن می‌شود که در این دلیل ، مفهوم «ایجاب» (bringing about) نقشی اساسی بر عهده دارد. همان گونه که اشاره شد، این دلیل بر اصل قدرت استوار است که براساس آن، اگر شخصی بتواند موجب وقوع مقدم شود، آنگاه او می‌تواند وقوع تالی را نیز ایجاب کند. یکی از پاسخهایی که به دلیل دوم ناسازگاری داده شده است، بر تفکیک میان تفسیر عِلّی (causal interpretation) و تفسیر غیر علّی از مفهوم « ایجاب وقوع یک قضیه» استوار است. در این پاسخ، ادعا می‌شود که دلیل دوم ناسازگاری بر پایه تفسیر عِلّی از مفهوم «ایجاب» به لحاظ صوری غیرمعتبر (invalid) و بنا بر تفسیر غیر عِلّی آن، نادرست خواهد بود. ۹. ۱ - تفسیر علی از مفهوم ایجاب در صورتی که تفسیر عِلّی را در نظر داشته باشیم، اصل قدرت نادرست می‌شود و در نتیجه دلیل دوم ناسازگاری غیر معتبر می‌گردد. برای روشن شدن این مدعا می‌توان دو قضیه زیر را در نظر گرفت: الف) من فردا به مسافرت خواهم رفت. ب) اگر من فردا به مسافرت بروم، آنگاه ۴=۲+۲ روشن است که من قادر نیستم موجب وقوع «۴=۲+۲»، به معنای عِلّی ایجاب، شوم؛ حال آنکه بر پایه اصل قدرت، از آنجا که توانِ ایجاب قضیه (الف) را دارم، می‌باید بتوانم، به نحو عِلّی، موجب وقوع تالی آن، یعنی «۴=۲+۲» گردم. ۹. ۲ - تفسیر غیرعلی از مفهوم ایجاب از سوی دیگر، اگر تفسیر غیر عِلّی از ایجاب مقصود باشد، هرچند دلیل دوم ناسازگاری، اعتبار نحوی و صوری خود را حفظ می‌کند، اما اعتبار معنایی خود را از دست می‌دهد، زیرا در این فرض راهی برای ابطال احتمال سوم وجود ندارد و می‌توان به نحو معقولی مدعی شد که شخص می‌تواند در t۲ کاری کند که در صورت انجام آن زمان گذشته (در t۱) به گونه دیگری، غیر از آنچه که فی‌الواقع بوده است، باشد. البته، ممکن است گروهی از طرفداران ناسازگاری، به رغم پذیرش تفکیک میان تفسیر عِلّی و غیرِ علّی از ایجاب، با ادعای اخیر مخالفت ورزند و مدعی شوند که همان گونه که شخص نمی‌تواند در t۲ آغازگر یک سلسله عِلّی قهقرایی (از زمان t۲ به قبل از آن) باشد، به همان صورت نیز نمی‌تواند کاری کند که با انجام آن، گذشته به گونه‌ای غیر از آنچه که بالفعل بوده است، باشد. به عبارت دیگر، این گروه معتقدند که هر چند می‌توان از «ایجاب»، در دلیل دوم ناسازگاری، دو تفسیر مختلف ارائه داد، این تفکیک نقشی در بی‌اعتبار ساختن این دلیل ندارد. در مقابل این دو گروه، بخشی دیگر از طرفدارای دلیل دوم ناسازگاری، بر این نکته اصرار دارند که قرائتِ عِلّی، تنها قرائت مناسب از تعبیر «ایجاب p» است و اصل معتبری به عنوان اصل قدرت وجود دارد که مبنای اعتبار دلیل دوم م. ب..