علمای عامه معتقدند در عقد ضمان بنای عقلا ایجاد وثیقه برای دین

علمای عامه معتقدند در عقد ضمان بنای عقلا ایجاد وثیقه برای دین مضمون عنه است و قصد هیچ یک از ضامن و مضمون له در عقد ضمان عقلاً و عرفاً ابراء ذمه مدیون اصلی نیست؛ بلکه مضمون له می خواهد برای دین علاوه بر دارایی مدیون اصلی وثیقه ای تحصیل کند، نه آنکه دمه او را بری سازد. ضامن نیز می خواهد با عقد ضمان موجب اطمینان خاطر طلبکار شود، نه آنکه خود را بدهکار کند. ضامن در نزد طلبکار از اعتبار خود برای آسودگی خیال او در وصول طلبش استفاده می کند. به عبارت دیگر هدف و غرض طلبکار و ضامن تأمین وثیقه برای دین است، نه انتقال دین از ذمه ای به ذمه دیگر حال آنکه اگر ضمان مقتضی نقل ذمه باشد، در حقیقت منظور ضامن و مضمون له از این عقد حاصل نمی شود. از ظرفی طلبکار می خواهد دو دارایی را در قبال دین وثیقه داشته باشد که این منظور با انضمام دو ذمه حاصل خواهد شد؛ ولی اگر با عقد ضمان فقط یک دارایی دارایی ضامن) وثیقه طلب باشد، در حقیقت وثیقه ای به دست نیامده است؛ چون همان گونه که احتمال عسرت مضمون عنه وجود داشته است این احتمال در مورد ضامن نیز وجود دارد. مضمون عنه هر دو وجود دارد. بنابراین در حالت انضمام دو ذمه هم، تأمین مورد نظر تحصیل نمی شود. به علاوه ادعای اینکه با انعقاد عقد ضمان عقلاً و عرفاً ضامن خود را مدیون مضمون له نمی داند و مضمون له نیز مضمون عن نمی کند، پذیرفتنی نیست؛ زیرا منع عقلی بر آن وجود ندارد و دیگر آنکه هر مافی عرف مخصوص به خود دارد و نمی توان به استناد آن حکم کلی صادر کرد.