عمری در فقه: اقسام تقید عمری

۵. ۱ - تقید عمری به عمر مالک چنانچه عقد عمری مقید به عمر مالک باشد، حق استفاده از عین در مدت حیات وی از آنِ کسی خواهد بود که عمری برای او قرار داده شده است و با مرگ مالک، عقد باطل و عین به وارثان او منتقل می‌شود؛ اما اگر عقد مقید به عمر طرف مقابل باشد، وی در مدت حیات خود می‌تواند از عینی که برای او قرار داده شده، بهره ببرد و با مرگ او عقد باطل و عین به مالک، در صورت زنده بودن، و به ورثه او در صورت فوت مالک، برمی گردد. بنابر این، اگر مالک پیش از او بمیرد، بنابر قول مشهور عقد به قوت خود باقی است. ۵. ۲ - تقید عمری به عمر طرف مقابل و عمر صلب او اگر عقد مقید به عمر طرف مقابل و عمر صُلب او (فرزندان و فرزندان ایشان) باشد، حق انتفاع از عین تا زمان حیات آنان از آنِ ایشان خواهد بود و با مرگ همه، عین به مالک یا ورثه او بر می‌گردد. از برخی قدما در فرض تقید عقد به عمر غیر مالک، و فوت مالک قبل از او نقل شده که چنانچه قیمت ملک افزون بر ثلث اموال میّت باشد، ورثه می‌توانند عین را از کسی که عمری برای او قرار داده شده پس بگیرند؛ چنان که برخی دیگر از قدما در فرض آخر؛ یعنی صورت تقید عقد به عمر غیر مالک و صلب او به انتقال ملکیت عین به آنان و در نتیجه عدم بازگشت عین به مالک یا ورثه او پس از فوت همه، قائل شده‌اند. ۵. ۳ - عقد عمری مطلق چنانچه عقد عمری مطلق باشد، مانند این‌که بگوید:«أعْمَرتُکَ هذهِ الدارَ؛ این خانه را به مدت عمر، به تو دادم» بدون آن‌که تعیین کند عمر چه کسی؛ مالک یا طرف مقابل، آیا عقد صحیح است یا باطل؟ اختلاف م. ب.. بنابر قول به صحّت، مالک هر زمان که بخواهد می‌تواند او را بیرون کند. ۵. ۴ - تقید عمری به عمر اجنبی آیا تقیّد عقد عمری به عمر اجنبی (غیر دو طرف عقد) صحیح است یا نه؟ مسئله اختلافی است. بنابر قول به صحّت، با مرگ مالک، عقد به قوّت خود باقی است؛ لیکن چنانچه طرف بمیرد، آیا عقد باطل، و عین به مالک بر می‌گردد یا به ورثه طرف داده می‌شود و تا زمان زنده بودن اجنبی، عقد به قوّت خود باقی خواهد ماند؟ مسئله محل بحث است. برخی گفته‌اند:عین به مالکش بر می‌گردد. منبع: کتاب السرائر، ج۳، ص۱۶۸ · مختلف الشیعة، ج۶، ص۳۳۲ · فقه القرآن، ج۲، ص۲۹۴ · الحدائق الناضرة، ج۲۲، ص۲۸۷-۲۸۹ · تحریر الاحکام، ج۳، ص۳۲۳ · الحدائق الناضرة، ج۲۲، ص۲۸۵ · جواهر الکلام، ج۲۸، ص۱۴۵