عهده: تعریف ذمه با عهده

ذمّه ظرف اموال کلى است که وجود خارجى ندارد، مانند اینکه کسى از دیگرى هزار تومان وام مى‌گیرد. در این فرض، وام گیرنده هزار تومان به وام دهنده بدهکار مى‌شود؛ یعنى هزار تومان کلّى در ذمّه او است. در حقیقت این هزار تومان، نماد و نشانگر عین و مال خارجى (هزار تومان جزئى و مشخص در خارج ) است. بنابر این، ذمّه ظرف و نشانگر اموال نمادین است نه اموال خارجى؛ اما عهده، ظرف مسئولیتها و تعهداتى است که بر شخص مقرر شده است؛ خواه از جانب خودش، مانند التزامات و [شرط [ شرایطى]] که یک شخص در قرار دادها و پیمانها ملتزم و متعهد مى‌شود و یا قوانین عمومى آنها را مقرر کرده باشد، از قبیل نفقه نزدیکان، همچون پدر و مادر . بنابر این، عهده، هم ظرف اموال خارجى است و هم ظرف اموال کلّى. اول، مانند غاصب که مالى را غصب کرده است. این مال تا زمانى که از بین نرفته بر عهده او است و وى در قبال آن مسئول خواهد بود و دوم، مانند بدهکار که دین ابتدا بر ذمّه او ثابت مى‌شود و در نتیجه ذمّه او به آن مشغول مى‌گردد و پس از آن، وفاى به دین (= اداى دین) بر عهده او مى‌آید؛ یعنى مسئولیت آن با او خواهد بود. بنابر این، دین، دو مرتبه دارد: یکى ذمّه یا مشغول شدن ذمّه؛ بدین معنا که مالک (= طلبکار )چیزى را که بر ذمّه دیگرى (بدهکار) آمده، تملک مى‌کند و دیگرى عهده؛ یعنى مسئولیت وفای به دینى که بر دوش بدهکار مى‌افتد.