غزوه خیبر: پیش از جنگ

پیامیر اسلام قبل از جنگ علیه یهودیان به سوی خیبر حرکت کرده و اقداماتی داشتند. ۷. ۱ - خروج پیامبر از مدینه با صلح حدیبیه پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) از جانب نیرومندترین و سرسخت‌ترین دشمنان خود یعنی قریش آسوده خاطر گشت. از این‌رو فرصتی به دست آمد تا کار دیگر دشمنان یعنی یهودیان و قبایل نجد را یکسره سازند تا امنیت و آرامش را بیش از پیش در جامعه اسلامی بگسترانند. در این میان خیبر مرکز آشوب‌های نظامی و تحریکات و جنگ افروزی‌ها علیه مسلمانان بود. رسول ‌خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) پس از مراجعت از حدیبیه، حدود یک ماه در مدینه به سر بردند. پس از آن در باقیمانده ماه محرم سال هفتم هجری، رهسپار جنگ با یهودیان خیبر که همچنان به کارشکنی و تحریک دشمنان اسلام مشغول بودند، از مدینه خارج شدند. ۷. ۲ - شرکت‌کنندگان در جنگ پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در این جنگ از مسلمانان اعراب اطراف مدینه نیز خواستند که در جنگ شرکت کنند. در این جنگ عده‌ای از کسانی که در حدیبیه از همراهی پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) خودداری کرده بودند به امید کسب غنیمت با حضرت همراه شوند. رسول ‌خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمودند: «هیچ کس با ما به جهاد نیاید، مگر اینکه به راستی مشتاق جهاد در راه خدا باشد» و فرمودند که این مطلب را جارچی‌ها به اطلاع عموم برسانند. چون مسلمانان برای نبرد با یهودیان خیبر آماده شدند این مساله برای یهودیان مدینه بسیار گران آمد. نقل شده هر یک از یهودیان مدینه که از مردم طلبی داشت اصرار به وصول آن می‌کردند. ۷. ۳ - جانشین پیامبر در مدینه حضرت (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) سباع بن عرفطه غفاری را جانشین خود در مدینه کرده، به سوی خیبر حرکت کردند. ۷. ۴ - مسیر پیامبر از مدینه تا خیبر رسول ‌خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) ابتدا از مدینه رهسپار «عصر» که کوهی است میان مدینه و وادی فرع، شدند سپس از آنجا به صهباء که در یک منزلی خیبر قرار داشت رفته و از آنجا تا وادی رجیع پیش رفتند. با این کار حضرت ارتباط بین یهودیان خیبر و قبیله همپیمانش ـ غطفان ـ را قطع کردند. ۷. ۵ - موضع‌گیری غطفانیان قبیله غطفان با شنیدن لشکرکشی حضرت برای کمک به یهودیان خیبر، آماده شدند و تا یک منزل هم پیش رفتند ولی از ترس اینکه لشکر اسلام در غیابشان به خانه و دیارشان حمله کند و زن و بچه‌هایشان را به اسارت ببرند به خانه‌های خود بازگشته دست از یاری یهودیان برداشتند. ۷. ۶ - غافلگیری یهودیان رسول‌ خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) بدون اینکه قصد خود را با کسی در میان بگذارند شب هنگام به پای قلعه خیبر رسیدند. چون صبح شد رسول‌ خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) به سپاه خود، فرمان آماده‌باش داده جلوی درب قلعه، منتظر ماندند. رسول ‌خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) چون ترس‌ آنان را دید آن را به فال نیک گرفته فرمودند: الله اکبر خیبر ویران شد... ۷. ۷ - بخش‌های خیبر خیبر از دو بخش تشکیل می‌شد: بخش اول پنج قلعه بزرگ را شامل می‌شد: ناعم، صعب بن معاذ، زبیر، ابیّ و نزار. سه قلعه اول در منطقه‌ای به نام نطاة و دو قلعه دیگر در منطقه‌ای به نام شقّ قرار داشتند. بخش دوم معروف به کتیبه دارای سه قلعه مستحکم بود قموص، وطیح، سلالم، علاوه بر این قلعه‌ها در خیبر قلعه‌های کوچکتری نیز وجود داشتند که به اهمیت قلعه‌های فوق نبودند. منبع: السیرة النبویه، ج۲، ص۳۲۸، تحقیق مصطفی السقا و دیگران، بیروت، دارالمعرفه بی تا · تاریخ طبری، ج۳، ص۹، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، چاپ دوم، ۱۹۶۷ · المغازی، ج۲، ص۶۳۴، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران، نشردانشگاهی، چاپ دوم، ۱۳۶۹ · طبقات الکبری، ج۲، ص۸۱، تحقیق محمد عبدالقادر عطاء، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ اول، ۱۹۹۰ · المغازی، ج۲، ص۶۳۶، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران، نشردانشگاهی، چاپ دوم، ۱۳۶۹ · السیرة النبویه، ج۲، ص۳۳۰، تحقیق مصطفی السقا و دیگران، بیروت، دارالمعرفه بی تا